وُلِدَ الهُدى

نهج الهمزية في المولد النبوي — أمير الشعراء أحمد شوقي (ت 1351هـ / 1932م)

قصيدة أحمد شوقي في المولد النبوي الشريف، عارض بها همزية البوصيري، ومطلعها الخالد: «وُلد الهدى فالكائنات ضياء». من أكثر قصائد المديح حضورًا في الاحتفال بالمولد النبوي.

Wulida al-Huda — Shoirlar amiri Ahmad Shavqiy

Ahmad Shavqiyning muborak Payg'ambar ﷺ tavalludiga bag'ishlab yozgan bu qasidasi Imom Busiriyning 'Hamziyya'siga taqlid qilingan ajoyib asardir. Uning o'lmas boshlang'ich misrasi: 'Hidoyat tug'ildi, koinot nurga to'ldi,' keng tan olingan. Bu qasida Payg'ambar ﷺ tavalludini nishonlash marosimlarida eng ko'p o'qiladigan va mashhur madhiyalardan biri bo'lib qolmoqda.

وُلِدَ الهُدى فَالكائِناتُ ضِياءُ
وَفَمُ الزَمانِ تَبَسُّمٌ وَثَناءُ

Hidoyat tug‘ilganda, butun borliq nurga to‘ldi, zamonning og‘zi esa tabassum va madhga aylandi.

الروحُ وَالمَلَأُ المَلائِكُ حَولَهُ
لِلدينِ وَالدُنيا بِهِ بُشَراءُ

Ruh va farishtalar olami uning atrofini o‘rab oldi, uning kelishi bilan din va dunyo uchun xushxabarlar keltirdi.

وَالعَرشُ يَزهو وَالحَظيرَةُ تَزدَهي
وَالمُنتَهى وَالسِدرَةُ العَصماءُ

Arsh porlaydi, Muqaddas Hazar (jannat) gullab-yashnaydi, va Sidratul-Muntaha (eng yuqori chegara) o‘zining ulug‘vorligi bilan bezanadi.

وَحَديقَةُ الفُرقانِ ضاحِكَةُ الرُبا
بِالتُرجُمانِ شَذِيَّةٌ غَنّاءُ

Furqon (Qur’on) bog‘ining tepaliklari kulib turadi, uning Tarjimoni ﷺ tufayli xushbo‘y va navoli bo‘ladi.

وَالوَحيُ يَقطُرُ سَلسَلًا مِن سَلسَلٍ
وَاللَوحُ وَالقَلَمُ البَديعُ رُواءُ

Vahiy sof, oquvchi buloq kabi tomchilab tushadi, Lavhul-Mahfuz (saqlangan lavha) va ajoyib Qalamning tashnaligini qondiradi.

نُظِمَت أَسامي الرُسلِ فَهيَ صَحيفَةٌ
في اللَوحِ وَاسمُ مُحَمَّدٍ طُغَراءُ

Payg‘ambarlarning ismlari Lavhul-Mahfuzda sahifa kabi yozilgan, Muhammad ﷺ ismi esa uning ulug‘vor tug‘rosidir.

اسمُ الجَلالَةِ في بَديعِ حُروفِهِ
أَلِفٌ هُنالِكَ وَاسمُ طَهَ الباءُ

Jalol ismining ajoyib harflarida Alif u yerda topiladi, Toha ﷺ ismi esa uning Ba harfini mujassam etadi.

يا خَيرَ مَن جاءَ الوُجودَ تَحِيَّةً
مِن مُرسَلينَ إِلى الهُدى بِكَ جاؤوا

Ey borliqqa kelganlarning eng yaxshisi, siz orqali hidoyat keltirgan payg‘ambarlardan salomlar qabul qiling.

بَيتُ النَبِيّينَ الَّذي لا يَلتَقي
إِلّا الحَنائِفُ فيهِ وَالحُنَفاءُ

Bu payg‘ambarlar uyidir, u yerda faqat to‘g‘ri yo‘ldagilar va sof monoteistlargina jam bo‘ladi.

خَيرُ الأُبُوَّةِ حازَهُمْ لَكَ آدَمٌ
دونَ الأَنامِ وَأَحرَزَت حَوّاءُ

Odam alayhissalom siz uchun barcha insoniyatdan ustun bo‘lgan eng oliy otalik naslini ta’minladi, Havvo ham xuddi shunday unga erishdi.

هُم أَدرَكوا عِزَّ النُبُوَّةِ وَانتَهَت
فيها إِلَيكَ العِزَّةُ القَعساءُ

Ular payg‘ambarlik sharafini angladilar, ammo sizda bu oliy va ulug‘ sharaf o‘zining eng yuqori cho‘qqisiga yetdi.

خُلِقَت لِبَيتِكَ وَهوَ مَخلوقٌ لَها
إِنَّ العَظائِمَ كُفؤُها العُظَماءُ

Bu sharaf sizning xonadoningiz uchun yaratilgan, va sizning xonadoningiz u uchun yaratilgan, chunki ulug‘vor narsalar ulug‘larga munosibdir.

بِكَ بَشَّرَ اللَهُ السَماءَ فَزُيِّنَت
وَتَضَوَّعَت مِسكًا بِكَ الغَبراءُ

Siz orqali Alloh osmonlarga xushxabar berdi va ularni bezadi, siz tufayli yerning changi ham mushk kabi xushbo‘y bo‘ldi.

وَبَدا مُحَيّاكَ الَّذي قَسَماتُهُ
حَقٌّ وَغُرَّتُهُ هُدىً وَحَياءُ

Va sizning yuzingiz ﷺ namoyon bo‘ldi, uning xususiyatlari haqiqatning o‘zi, va uning nurli peshonasi hidoyat va hayo bilan porlaydi.

وَعَلَيهِ مِن نورِ النُبُوَّةِ رَونَقٌ
وَمِنَ الخَليلِ وَهَديِهِ سيماءُ

Uning ﷺ ustida payg‘ambarlik nuridan bir jilo bor, shuningdek, Xalil (Ibrohim)ning va uning hidoyatining o‘ziga xos belgisi ham mavjud.

أَثنى المَسيحُ عَلَيهِ خَلفَ سَمائِهِ
وَتَهَلَّلَت وَاهتَزَّتِ العَذراءُ

Masih o‘z osmonidan ortda turib uni ﷺ madh etdi, va Bokira (Maryam) shodlanib, hayratdan titradi.

يَومٌ يَتيهُ عَلى الزَمانِ صَباحُهُ
وَمَساؤُهُ بِمُحَمَّدٍ وَضّاءُ

Bu shunday bir kundirki, uning tongi barcha zamonlardan ustun turadi, va uning oqshomi Muhammad ﷺ bilan nurafshon bo‘ladi.

الحَقُّ عالي الرُكنِ فيهِ مُظَفَّرٌ
في المُلكِ لا يَعلو عَلَيهِ لِواءُ

Bu kunda Haqiqat, o‘zining baland ustuni bilan g‘olibdir, va uning hukmronligida hech bir bayroq undan yuqori ko‘tarilmaydi.

ذُعِرَت عُروشُ الظالِمينَ فَزُلزِلَت
وَعَلَت عَلى تيجانِهِم أَصداءُ

Zolimlar taxtlari dahshatga tushib larzaga keldi, va ularning tojlari ustidan halokat aks-sadolari ko‘tarildi.

وَالنارُ خاوِيَةُ الجَوانِبِ حَولَهُمْ
خَمَدَت ذَوائِبُها وَغاضَ الماءُ

Va ularning atrofidagi har tomondan vayron bo‘lgan olovning alangalari so‘ndi, suvlar esa chekindi.

وَالآيُ تَترى وَالخَوارِقُ جَمَّةٌ
جِبريلُ رَوّاحٌ بِها غَدّاءُ

Belgilar birin-ketin keldi va mo‘jizalar ko‘p edi, Jabroil ularni ertalab va kechqurun olib kelardi.

نِعمَ اليَتيمُ بَدَت مَخايِلُ فَضلِهِ
وَاليُتمُ رِزقٌ بَعضُهُ وَذَكاءُ

Qanday ajoyib yetim, uning fazilat belgilari namoyon bo‘ldi, chunki yetimlikning o‘zi bir ne’matdir, qisman ilohiy rizq va qisman o‘tkir aql manbai.

في المَهدِ يُستَسقى الحَيا بِرَجائِهِ
وَبِقَصدِهِ تُستَدفَعُ البَأساءُ

Hatto beshikda ham, unga umid bog‘lab yomg‘ir so‘ralardi, va uning niyati bilan barcha qiyinchiliklar daf etilardi.

بِسِوى الأَمانَةِ في الصِبا وَالصِدقِ لَم
يَعرِفهُ أَهلُ الصِدقِ وَالأُمَناءُ

Haqiqat ahli va ishonchli kishilar uni yoshligida faqatgina uning halolligi va so‘zida turishi bilan bilishardi.

يا مَن لَهُ الأَخلاقُ ما تَهوى العُلا
مِنها وَما يَتَعَشَّقُ الكُبَراءُ

Ey, axloqi shunday bo‘lganki, oliyjanoblikning o‘zi ularni orzu qiladi, va ulug‘lar ularga oshiq bo‘ladi.

لَو لَم تُقِم دينًا لَقامَت وَحدَها
دينًا تُضيءُ بِنورِهِ الآناءُ

Agar siz dinni o‘rnatmaganingizda ham, bu axloqlar o‘z-o‘zidan bir din bo‘lib turardi, o‘z nuri bilan barcha davrlarni yoritardi.

زانَتكَ في الخُلُقِ العَظيمِ شَمائِلٌ
يُغرى بِهِنَّ وَيولَعُ الكُرَماءُ

Sizning ulug‘ xulqingizda shunday oliyjanob xislatlar bilan bezalgansizki, ular barcha saxovatli qalblarni o‘ziga jalb etadi va maftun qiladi.

أَمّا الجَمالُ فَأَنتَ شَمسُ سَمائِهِ
وَمَلاحَةُ الصِدّيقِ مِنكَ أَياءُ

Go‘zallikka kelsak, siz uning osmonining quyoshisiz, va Siddiq (eng rostgo‘y)ning jozibasi sizdan olingan bir aksdir.

وَالحُسنُ مِن كَرَمِ الوُجوهِ وَخَيرُهُ
ما أوتِيَ القُوّادُ وَالزُعَماءُ

Haqiqiy go‘zallik yuzlarning oliyjanobligidan kelib chiqadi, va uning eng yaxshi ko‘rinishi rahbarlar va boshliqlarga berilganidir.

فَإِذا سَخَوتَ بَلَغتَ بِالجودِ المَدى
وَفَعَلتَ ما لا تَفعَلُ الأَنواءُ

Saxovat qilganingizda, sizning himmatingiz cho‘qqisiga yetardi, hatto eng mo‘l yomg‘ir bulutlari ham qila olmaydigan ishlarni qilardingiz.

وَإِذا عَفَوتَ فَقادِرًا وَمُقَدَّرًا
لا يَستَهينُ بِعَفوِكَ الجُهَلاءُ

Va kechirganingizda, siz qudrat va yuksak hurmat bilan kechirardingiz, shundayki, hatto johillar ham sizning afvingizni kamsitishga jur’at etmasdi.

وَإِذا رَحِمتَ فَأَنتَ أُمٌّ أَو أَبٌ
هَذانِ في الدُنيا هُما الرُحَماءُ

Va rahm-shafqat ko‘rsatganingizda, siz ona yoki ota kabi edingiz, chunki bu ikkisi dunyodagi eng mehribon zotlardir.

وَإِذا غَضِبتَ فَإِنَّما هِيَ غَضبَةٌ
في الحَقِّ لا ضِغنٌ وَلا بَغضاءُ

Va g‘azablanganingizda, bu faqat haqiqat uchun edi, hech qanday gina yoki adovatdan xoli edi.

وَإِذا رَضيتَ فَذاكَ في مَرضاتِهِ
وَرِضا الكَثيرِ تَحَلُّمٌ وَرِياءُ

Va rozi bo‘lganingizda, bu har doim Uning ilohiy roziligiga muvofiq edi, ko‘pchilikning mamnuniyatidan farqli o‘laroq, bu ko‘pincha soxtalik va riyodir.

وَإِذا خَطَبتَ فَلِلمَنابِرِ هِزَّةٌ
تَعرو النَدِيَّ وَلِلقُلوبِ بُكاءُ

Va siz xutba o‘qiganingizda, minbarlar titrardi, majlisni larza bosardi, va qalblar yig‘lardi.

وَإِذا قَضَيتَ فَلا ارتِيابَ كَأَنَّما
جاءَ الخُصومَ مِنَ السَماءِ قَضاءُ

Va hukm qilganingizda, hech qanday shubha yo‘q edi, go‘yo hukm da’vogarlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri osmondan tushgandek edi.

وَإِذا حَمَيتَ الماءَ لَم يورَد وَلَو
أَنَّ القَياصِرَ وَالمُلوكَ ظِماءُ

Va agar siz suvni himoya qilsangiz, hech kim unga yaqinlashishga jur’at etmasdi, hatto imperatorlar va shohlar tashnalikdan qaqshagan bo‘lsa ham.

وَإِذا أَجَرتَ فَأَنتَ بَيتُ اللهِ لَم
يَدخُل عَلَيهِ المُستَجيرَ عَداءُ

Va agar siz himoya bersangiz, siz Allohning uyining o‘zi kabi edingiz, u yerda panoh izlaganga hech qanday adovat yetib bormasdi.

وَإِذا مَلَكتَ النَفسَ قُمتَ بِبِرِّها
وَلَوَ اَنَّ ما مَلَكَت يَداكَ الشاءُ

Va agar siz bir jonga egalik qilsangiz, unga nihoyatda mehr-shafqat bilan muomala qilardingiz, hatto qo‘lingizda oddiy qo‘ylar bo‘lsa ham.

وَإِذا بَنَيتَ فَخَيرُ زَوجٍ عِشرَةً
وَإِذا ابتَنَيتَ فَدونَكَ الآباءُ

Va oila qurganingizda, siz er sifatida eng yaxshi hamroh edingiz, va meros qoldirganingizda, barcha ajdodlar sizning ulug‘ yutug‘ingiz ostida turardi.

وَإِذا صَحِبتَ رَأى الوَفاءَ مُجَسَّمًا
في بُردِكَ الأَصحابُ وَالخُلَطاءُ

Siz bilan birga bo'lganlar, hamrohlaringiz va do'stlaringiz sadoqatni sizning libosingizda mujassam topganini ko'rdilar.

وَإِذا أَخَذتَ العَهدَ أَو أَعطَيتَهُ
فَجَميعُ عَهدِكَ ذِمَّةٌ وَوَفاءُ

Ahd olsangiz ham, bersangiz ham, barcha ahdlaringiz muqaddas omonat va sadoqat edi.

وَإِذا مَشَيتَ إِلى العِدا فَغَضَنفَرٌ
وَإِذا جَرَيتَ فَإِنَّكَ النَكباءُ

Dushmanlarga qarab yurganingizda, siz sher edingiz, hujum qilganingizda esa halokatli bo'ron edingiz.

وَتَمُدُّ حِلمَكَ لِلسَفيهِ مُدارِيًا
حَتّى يَضيقَ بِعَرضِكَ السُفَهاءُ

Siz ahmoqlarga yumshoq diplomatiya bilan sabr-toqatingizni ko'rsatdingiz, toki ahmoqlar sizning oliyhimmatligingizdan hayratda qolishdi.

في كُلِّ نَفسٍ مِن سُطاكَ مَهابَةٌ
وَلِكُلِّ نَفسٍ في نَداكَ رَجاءُ

Har bir qalbda sizning ulug'vorligingizdan haybat bor edi, va har bir qalbda sizning saxovatingizdan umid bor edi.

وَالرَأيُ لَم يُنضَ المُهَنَّدُ دونَهُ
كَالسَيفِ لَم تَضرِب بِهِ الآراءُ

Sizning hukmingizsiz o'tkir qilich qinidan chiqarilmas edi, chunki fikrlar bunday kuch bilan zarba bera olmaydi.

يا أَيُّها الأُمِيُّ حَسبُكَ رُتبَةً
في العِلمِ أَن دانَت بِكَ العُلَماءُ

Ey ummiy zot, ilmdagi martabangizga barcha olimlarning sizning hikmatingizga bo'ysunishi kifoyadir.

الذِكرُ آيَةُ رَبِّكَ الكُبرى الَّتي
فيها لِباغي المُعجِزاتِ غَناءُ

Qur'on Robbingizning eng buyuk oyatidir, unda mo'jiza izlovchilar uchun yetarli qoniqish bor.

صَدرُ البَيانِ لَهُ إِذا التَقَتِ اللُغى
وَتَقَدَّمَ البُلَغاءُ وَالفُصَحاءُ

Tillar birlashganda va eng balog'atli va fasohatli notiqlar oldinga chiqqanda, balog'atning peshqadamligi unga tegishli edi.

نُسِخَت بِهِ التَوراةُ وَهيَ وَضيئَةٌ
وَتَخَلَّفَ الإِنجيلُ وَهوَ ذُكاءُ

Tavrot, garchi nurli bo'lsa ham, u bilan bekor qilindi, Injil esa, garchi yorqin bo'lsa ham, uning o'rnini bosdi.

لَمّا تَمَشّى في الحِجازِ حَكيمُهُ
فُضَّت عُكاظُ بِهِ وَقامَ حِراءُ

Uning hikmati Hijoz bo'ylab tarqalganda, Ukaz bozori u tufayli tarqaldi va Hiro tog'i shuhrat qozondi.

أَزرى بِمَنطِقِ أَهلِهِ وَبَيانِهِمْ
وَحيٌ يُقَصِّرُ دونَهُ البُلَغاءُ

Eng balog'atli kishilar ham ojiz qoladigan vahiy, o'z xalqining mantiqini va notiqligini pastga urdi.

حَسَدوا فَقالوا شاعِرٌ أَو ساحِرٌ
وَمِنَ الحَسودِ يَكونُ الاستِهزاءُ

Ular hasad qildilar va "Shoir yoki sehrgar" dedilar, chunki masxara qilish hasadchidan kelib chiqadi.

قَد نالَ بِالهادي الكَريمِ وَبِالهُدى
ما لَم تَنَل مِن سُؤدُدٍ سيناءُ

Ulug' hidoyatchi ﷺ va ilohiy hidoyat orqali u Sinay tog'i erishmagan sharafga erishdi.

أَمسى كَأَنَّكَ مِن جَلالِكَ أُمَّةٌ
وَكَأَنَّهُ مِن أُنسِهِ بَيداءُ

Siz ulug'vorligingiz bilan butun bir ummatga aylandingiz, va dunyo siz bilan tanishganidan so'ng, keng, ochiq sahroga o'xshab qoldi.

يوحى إِلَيكَ الفَوزُ في ظُلُماتِهِ
مُتَتابِعًا تُجلى بِهِ الظَلماءُ

G'alaba sizga zulmatlar ichida ketma-ket vahiy qilindi, u bilan barcha qorong'ulik tarqaldi.

دينٌ يُشَيَّدُ آيَةً في آيَةٍ
لَبِناتُهُ السوراتُ وَالأَدواءُ

Din oyat-oyat qurilmoqda, uning g'ishtlari suralar va davolash vositalaridir.

الحَقُّ فيهِ هُوَ الأَساسُ وَكَيفَ لا
وَاللهُ جَلَّ جَلالُهُ البَنّاءُ

Unda haqiqat asosdir, qanday bo'lmasin, axir Alloh, Uning ulug'vorligi ulug' bo'lsin, Quruvchidir.

أَمّا حَديثُكَ في العُقولِ فَمَشرَعٌ
وَالعِلمُ وَالحِكَمُ الغَوالي الماءُ

Aql-idrokdagi so'zingizga kelsak, u bir suv manbaidir, ilm va qimmatli hikmatlar esa uning bebaho suvidir.

هُوَ صِبغَةُ الفُرقانِ نَفحَةُ قُدسِهِ
وَالسينُ مِن سَوراتِهِ وَالراءُ

U Furqonning mohiyati, uning muqaddasligining nafasi, hatto "Sin" va "Ro" harflari ham uning muqaddas suralaridandir.

جَرَتِ الفَصاحَةُ مِن يَنابيعَ النُهى
مِن دَوحِهِ وَتَفَجَّرَ الإِنشاءُ

Uning oliy naslidan hikmat buloqlaridan fasohat oqib chiqdi va ijodiyot jo'sh urdi.

في بَحرِهِ لِلسابِحينَ بِهِ عَلى
أَدَبِ الحَياةِ وَعِلمِها إِرساءُ

Uning keng dengizida, uning chuqurliklarida suzuvchilar uchun hayot odobi va ilmi ustida mustahkam langar bor.

أَتَتِ الدُهورُ عَلى سُلافَتِهِ وَلَم
تَفنَ السُلافُ وَلا سَلا النُدَماءُ

Asrlar uning eng sara mohiyati ustidan o'tdi, ammo bu mohiyat yo'qolmadi, hamrohlari ham hech qachon charchamadi.

بِكَ يا ابنَ عَبدِ اللهِ قامَت سَمحَةٌ
بِالحَقِّ مِن مَلَلِ الهُدى غَرّاءُ

Ey Abdullohning o'g'li ﷺ, siz tufayli hidoyatning zerikishidan haqiqatga asoslangan, bag'rikeng va yorqin yo'l paydo bo'ldi.

بُنِيَت عَلى التَوحيدِ وَهيَ حَقيقَةٌ
نادى بِها سُقراطُ وَالقُدَماءُ

U tavhid tamoyiliga qurilgan edi, bu haqiqatni Suqrot va qadimgilar ham e'lon qilgan edilar.

وَجَدَ الزُعافَ مِنَ السُمومِ لِأَجلِها
كَالشَهدِ ثُمَّ تَتابَعَ الشُهَداءُ

Uning yo'lida ular eng halokatli zaharli moddalarni asaldek shirin deb bildilar, so'ngra shahidlar birin-ketin ergashdilar.

وَمَشى عَلى وَجهِ الزَمانِ بِنورِها
كُهّانُ وادي النيلِ وَالعُرَفاءُ

Uning nuri bilan Nil vodiysining ruhoniylari va bilimdon kishilari zamon yuzida yurishdi.

إيزيسُ ذاتُ المُلكِ حينَ تَوَحَّدَت
أَخَذَت قِوامَ أُمورِها الأَشياءُ

Hukmdor Isis tavhidni qabul qilganida, uning barcha ishlari o'z o'rnini topdi.

لَمّا دَعَوتَ الناسَ لَبّى عاقِلٌ
وَأَصَمَّ مِنكَ الجاهِلينَ نِداءُ

Siz odamlarni da'vat qilganingizda, aqlli kishi javob berdi, ammo sizning da'vatingiz johillarni kar qildi.

أَبَوا الخُروجَ إِلَيكَ مِن أَوهامِهِمْ
وَالناسُ في أَوهامِهِمْ سُجَناءُ

Ular sizga qo'shilish uchun o'z xayollaridan chiqishni rad etdilar, chunki odamlar ko'pincha o'z xayollarining asirlaridir.

وَمِنَ العُقولِ جَداوِلٌ وَجَلامِدٌ
وَمِنَ النُفوسِ حَرائِرٌ وَإِماءُ

Aql-idroklar orasida oqib turgan daryolar va qattiq toshlar bor, ruhlar orasida esa ozodlar va qullar bor.

داءُ الجَماعَةِ مِن أَرِسطاليسَ لَم
يوصَف لَهُ حَتّى أَتَيتَ دَواءُ

Arastuning davridan beri davom etgan jamiyat dardiga, siz ﷺ kelguningizcha, hech qanday davo yozilmagan edi.

فَرَسَمتَ بَعدَكَ لِلعِبادِ حُكومَةً
لا سوقَةٌ فيها وَلا أُمَراءُ

Shunday qilib, siz ﷺ o'zingizdan keyin insoniyat uchun shunday hukumatni belgilab berdingizki, unda na oddiy fuqarolar, na an'anaviy ma'noda hukmron shahzodalar bo'lmaydi.

اللهُ فَوقَ الخَلقِ فيها وَحدَهُ
وَالناسُ تَحتَ لِوائِها أَكفاءُ

Bu hukumatda Alloh yolg'iz barcha maxluqotdan ustundir, va uning bayrog'i ostidagi barcha odamlar tengdirlar.

وَالدينُ يُسرٌ وَالخِلافَةُ بَيعَةٌ
وَالأَمرُ شورى وَالحُقوقُ قَضاءُ

Din esa yengillikdir, xalifalik bay'atdir, boshqaruv maslahat bilan, huquqlar esa adolat bilan ta'minlanadi.

الإِشتِراكِيّونَ أَنتَ إِمامُهُمْ
لَولا دَعاوي القَومِ وَالغُلَواءُ

Siz ﷺ sotsialistlarning haqiqiy imomisiz, agar ba'zi odamlarning mubolag'ali da'volari va haddan oshishlari bo'lmaganida.

داوَيتَ مُتَّئِدًا وَداوَوا ظَفرَةً
وَأَخَفُّ مِن بَعضِ الدَواءِ الداءُ

Siz ﷺ sabr va mulohaza bilan davoladingiz, boshqalar esa shoshilinch davolashga intildilar, va ba'zan dardning o'zi ba'zi davolash usullaridan yengilroqdir.

الحَربُ في حَقٍّ لَدَيكَ شَريعَةٌ
وَمِنَ السُمومِ الناقِعاتِ دَواءُ

Siz ﷺ uchun haq yo'lidagi urush ilohiy qonundir, va u eng halokatli zaharli moddalardan olingan davo bo'lishi mumkin.

وَالبِرُّ عِندَكَ ذِمَّةٌ وَفَريضَةٌ
لا مِنَّةٌ مَمنونَةٌ وَجَباءُ

Sizning ﷺ nazdingizda ezgulik muqaddas omonat va farzdir, minnat qilinadigan inoyat yoki shunchaki yig'iladigan soliq emas.

جاءَت فَوَحَّدَتِ الزَكاةُ سَبيلَهُ
حَتّى التَقى الكُرَماءُ وَالبُخَلاءُ

U keldi va zakot o'z yo'lini birlashtirdi, hatto saxovatpeshalar va baxillarni ham bir joyga jamladi.

أَنصَفَت أَهلَ الفَقرِ مِن أَهلِ الغِنى
فَالكُلُّ في حَقِّ الحَياةِ سَواءُ

Siz ﷺ kambag'allarga boylarga qarshi adolat olib keldingiz, chunki hayot huquqida barcha tengdir.

فَلَوَ اَنَّ إِنسانًا تَخَيَّرَ مِلَّةً
ما اختارَ إِلّا دينَكَ الفُقَراءُ

Agar inson bir dinni tanlaganida edi, kambag'allar sizning diningizdan ﷺ boshqasini tanlamas edi.

يا أيُّها المُسرى بِهِ شَرَفًا إِلى
ما لا تَنالُ الشَمسُ وَالجَوزاءُ

Ey siz ﷺ, quyosh va Javzo yulduz turkumi yeta olmaydigan balandliklarga sharaf bilan sayohat qildirilgan zot.

يَتَساءَلونَ وَأَنتَ أَطهَرُ هَيكَلٍ
بِالروحِ أَم بِالهَيكَلِ الإِسراءُ

Ular Isro (Me'roj) ruhiymi yoki jismoniy bo'lganmi deb savol berishadi, holbuki siz ﷺ eng pok qomatlisiz.

بِهِما سَمَوتَ مُطَهَّرَينِ كِلاهُما
نورٌ وَرَيحانِيَّةٌ وَبَهاءُ

Ikkalasi bilan ham siz ﷺ yuksaldingiz, ikkalasi ham poklangan holda, nur, xushbo'ylik va ulug'vorlikni mujassam etib.

فَضلٌ عَلَيكَ لِذي الجَلالِ وَمِنَّةٌ
وَاللهُ يَفعَلُ ما يَرى وَيَشاءُ

Bu sizga ﷺ Jalol sohibi bo'lgan Allohdan bir fazl va ne'matdir, chunki Alloh O'zi xohlagan va munosib ko'rgan narsani qiladi.

تَغشى الغُيوبَ مِنَ العَوالِمِ كُلَّما
طُوِيَت سَماءٌ قُلِّدَتكَ سَماءُ

Siz ﷺ olamlarning g'ayb olamlarini kezdingiz, va har bir osmon buklanganida, boshqa bir osmon sizni bezadi.

في كُلِّ مِنطَقَةٍ حَواشي نورُها
نونٌ وَأَنتَ النُقطَةُ الزَهراءُ

Har bir mintaqada uning nurli chegaralari "Nun"dir, va siz ﷺ porloq nuqtasiz.

أَنتَ الجَمالُ بِها وَأَنتَ المُجتَلى
وَالكَفُّ وَالمِرآةُ وَالحَسناءُ

Siz ﷺ undagi go'zalliksiz, namoyon bo'lgan zotsiz, qo'l, ko'zgu va go'zalsiz.

اللهُ هَيَّأَ مِن حَظيرَةِ قُدسِهِ
نَزُلًا لِذاتِكَ لَم يَجُزهُ عَلاءُ

Alloh O'zining muqaddas dargohidan sizning zotingiz ﷺ uchun shunday bir makon tayyorladiki, uning ulug'vorligidan hech kim o'tmadi.

العَرشُ تَحتَكَ سُدَّةً وَقَوائِمًا
وَمَناكِبُ الروحِ الأَمينِ وِطاءُ

Arsh sizning ﷺ ostingizda o'rindiq va ustunlar bo'ldi, va Ruhul Amin (Jabroil)ning yelkalari yostiq vazifasini o'tadi.

وَالرُسلُ دونَ العَرشِ لَم يُؤذَن لَهُمْ
حاشا لِغَيرِكَ مَوعِدٌ وَلِقاءُ

Va Arsh ostidagi payg'ambarlarga ruxsat berilmadi, chunki sizdan ﷺ boshqa hech kimga bunday uchrashuv va diydor nasib etmadi.

الخَيلُ تَأبى غَيرَ أَحمَدَ حامِيًا
وَبِها إِذا ذُكِرَ اسمُهُ خُيَلاءُ

Otlar Ahmad ﷺdan boshqa himoyachini rad etadi, va uning ismi zikr etilganda ularni g'urur qamrab oladi.

شَيخُ الفَوارِسِ يَعلَمونَ مَكانَهُ
إِن هَيَّجَت آسادَها الهَيجاءُ

U ﷺ chavandozlarning ustozidir; jang sherlarini qo'zg'atganida, ular uning mavqeini bilishadi.

وَإِذا تَصَدّى لِلظُبا فَمُهَنَّدٌ
أَو لِلرِماحِ فَصَعدَةٌ سَمراءُ

Agar u ﷺ qilichlarga qarshi tursa, u hind qilichidir, yoki nayzalarga qarshi tursa, u qora sopli nayzadir.

وَإِذا رَمى عَن قَوسِهِ فَيَمينُهُ
قَدَرٌ وَما تُرمى اليَمينُ قَضاءُ

Agar u ﷺ kamonidan o'q otsa, uning o'ng qo'li taqdirdir, va o'ng qo'li otgan narsa ilohiy qazodir.

مِن كُلِّ داعي الحَقِّ هِمَّةُ سَيفِهِ
فَلِسَيفِهِ في الراسِياتِ مَضاءُ

Har bir haq da'vatchisidan uning qilichining ﷺ azmi keladi, chunki uning qilichi eng mustahkam narsalarga ham kirib boradi.

ساقي الجَريحِ وَمُطعِمُ الأَسرى وَمَن
أَمِنَت سَنابِكَ خَيلِهِ الأَشلاءُ

U ﷺ yaradorlarga suv beruvchi, asirlarni oziqlantiruvchi va otining tuyoqlari tarqalgan jasadlarni ayamagan zotdir.

إِنَّ الشَجاعَةَ في الرِجالِ غَلاظَةٌ
ما لَم تَزِنها رَأفَةٌ وَسَخاءُ

Darhaqiqat, erkaklardagi jasorat, agar u shafqat va saxiylik bilan muvozanatlanmagan bo'lsa, faqat qo'pollikdir.

وَالحَربُ مِن شَرَفِ الشُعوبِ فَإِن بَغَوا
فَالمَجدُ مِمّا يَدَّعونَ بَراءُ

Va urush xalqlarning sharaflaridan biridir, ammo agar ular haddan oshsalar, unda shon-sharaf ularning da'volaridan beg'arazdir.

وَالحَربُ يَبعَثُها القَوِيُّ تَجَبُّرًا
وَيَنوءُ تَحتَ بَلائِها الضُعَفاءُ

Urushni qudratlilar o'z takabburliklari bilan qo'zg'atadi, zaiflar esa uning balolari ostida ingraydi.

كَم مِن غُزاةٍ لِلرَسولِ كَريمَةٍ
فيها رِضىً لِلحَقِّ أَو إِعلاءُ

Rasululloh ﷺ qancha-qancha olijanob yurishlar qildilar, ularda haqiqat uchun rozi bo'lish yoki uni ulug'lash bor edi.

كانَت لِجُندِ اللهِ فيها شِدَّةٌ
في إِثرِها لِلعالَمينَ رَخاءُ

O'sha yurishlarda Allohning askarlari mashaqqat chekdilar, ammo ularning ortidan barcha olamlar uchun yengillik keldi.

ضَرَبوا الضَلالَةَ ضَربَةٌ ذَهَبَت بِها
فَعَلى الجَهالَةِ وَالضَلالِ عَفاءُ

Ular zalolatga uni yo'q qiladigan zarba berdilar, shuning uchun jaholat va adashish ustiga butunlay halokat bo'lsin.

دَعَموا عَلى الحَربِ السَلامَ وَطالَما
حَقَنَت دِماءً في الزَمانِ دِماءُ

Ular urush ustiga tinchlikni o'rnatdilar, holbuki uzoq vaqt davomida qon qonni to'kkan edi.

الحَقُّ عِرضُ اللهِ كلُّ أَبِيَّةٍ
بَينَ النُفوسِ حِمىً لَهُ وَوِقارُ

Haqiqat Allohning sharafidir, va odamlar orasidagi har bir olijanob ruh uning himoyachisi va hurmat qiluvchisidir.

هَل كانَ حَولَ مُحَمَّدٍ مِن قَومِهِ
إِلا صَبِيٌّ واحِدٌ وَنِساءُ

Muhammad ﷺ atrofida o'z qavmidan birgina bola va ayollardan boshqa kim bor edi?

فَدَعا فَلَبّى في القَبائِلِ عُصبَةٌ
مُستَضعَفونَ قَلائِلٌ أَنضاءُ

Shunda u chaqirdi, va qabilalardan bir guruh javob berdi, ular zaif, oz sonli va holdan toygan edilar.

رَدّوا بِبَأسِ العَزمِ عَنهُ مِنَ الأَذى
ما لا تَرُدُّ الصَخرَةُ الصَمّاءُ

Ular o'zlarining qat'iy azmlari bilan undan ﷺ hatto qattiq tosh ham qaytara olmaydigan zararni qaytardilar.

وَالحَقُّ وَالإيمانُ إِن صُبّا عَلى
بُردٍ فَفيهِ كَتيبَةٌ خَرساءُ

Agar haqiqat va iymon bir choponga quyilsa, unda jim turgan bir qo'shin bo'lar edi.

نَسَفوا بِناءَ الشِركِ فَهوَ خَرائِبٌ
وَاستَأصَلوا الأَصنامَ فَهيَ هَباءُ

Ular shirk binosini buzib tashladilar, shuning uchun u vayronalarda yotibdi, va butlarni ildizi bilan sug'urib tashladilar, shuning uchun ular faqat changdir.

يَمشونَ تُغضي الأَرضُ مِنهُمْ هَيبَةً
وَبِهِمْ حِيالَ نَعيمِها إِغضاءُ

Ular yurishdi, va yer ulardan haybatlanib ko'zini yumdi, ular esa o'z navbatida uning ne'matlaridan ko'zlarini olib qochdilar.

حَتّى إِذا فُتِحَت لَهُمْ أَطرافُها
لَم يُطغِهِمْ تَرَفٌ وَلا نَعماءُ

Hatto uning chekkalari ularga ochilganida ham, na isrofgarchilik, na lazzatlar ularni takabbur qilmadi.

يا مَن لَهُ عِزُّ الشَفاعَةِ وَحدَهُ
وَهوَ المُنَزَّهُ ما لَهُ شُفَعاءُ

Ey siz, shafoat sharafini yolg'iz o'zi egallagan zot, holbuki U (Alloh) pokdir, Uning shafoatchilarga ehtiyoji yo'q.

عَرشُ القِيامَةِ أَنتَ تَحتَ لِوائِهِ
وَالحَوضُ أَنتَ حِيالَهُ السَقاءُ

Qiyomat arshida siz ﷺ uning bayrog'i ostida bo'lasiz, va Havz (Kavsar) oldida siz ﷺ suv beruvchi bo'lasiz.

تَروي وَتَسقي الصالِحينَ ثَوابَهُمْ
وَالصالِحاتُ ذَخائِرٌ وَجَزاءُ

Siz ﷺ solihlarga ularning mukofotini qondirasiz va ichirasiz, chunki solih amallar xazinalar va mukofotdir.

أَلِمِثلِ هَذا ذُقتَ في الدُنيا الطَوى
وَانشَقَّ مِن خَلَقٍ عَلَيكَ رِداءُ

Shunday taqdir uchunmi siz ﷺ bu dunyoda ochlikni totib ko'rdingiz, va ustingizda eski chopon yirtildi?

لي في مَديحِكَ يا رَسولُ عَرائِسٌ
تُيِّمنَ فيكَ وَشاقَهُنَّ جَلاءُ

Ey Rasululloh ﷺ, sizning madhingizda menda kelinlar (she'rlar) borki, ular sizga maftun bo'lgan va o'zlarining namoyon bo'lishini orzu qiladilar.

هُنَّ الحِسانُ فَإِن قَبِلتَ تَكَرُّمًا
فَمُهورُهُنَّ شَفاعَةٌ حَسناءُ

Ular go'zaldir, agar siz ﷺ ularni marhamat bilan qabul qilsangiz, ularning mahrilari go'zal shafoat bo'ladi.

أَنتَ الَّذي نَظَمَ البَرِيَّةَ دينُهُ
ماذا يَقولُ وَيَنظُمُ الشُعَراءُ

Siz ﷺ diningiz butun borliqni tartibga solgan zotsiz; unda shoirlar nima ham deyishlari yoki yozishlari mumkin?

المُصلِحونَ أَصابِعٌ جُمِعَت يَدًا
هِيَ أَنتَ بَل أَنتَ اليَدُ البَيضاءُ

Islohotchilar qo'lga jamlangan barmoqlardir... o'sha qo'l Sizsiz, balki Sizning o'zingiz mo'jizaviy, saxovatli qo'lsiz.

ما جِئتُ بابَكَ مادِحًا بَل داعِيًا
وَمِنَ المَديحِ تَضَرُّعٌ وَدُعاءُ

Men eshigingizga faqat madh etuvchi emas, balki duo qiluvchi bo'lib keldim, chunki madhning o'zidan ham iltijo va duo kelib chiqadi.

أَدعوكَ عَن قَومي الضِعافِ لِأَزمَةٍ
في مِثلِها يُلقى عَلَيكَ رَجاءُ

Men zaif qavmim nomidan Sizga ﷺ murojaat qilaman, shunday bir inqirozga duch keldikki, bunday og'ir vaziyatda umid faqat Sizga bog'lanadi.

أَدرى رَسولُ اللهِ أَنَّ نُفوسَهُمْ
رَكِبَت هَواها وَالقُلوبُ هَواءُ

Allohning Rasuli ﷺ biladiki, ularning nafslari o'z havoi nafslariga berilgan, va ularning qalblari bo'sh, osonlikcha o'zgaruvchan idishlardir.

مُتَفَكِّكونَ فَما تَضُمُّ نُفوسَهُمْ
ثِقَةٌ وَلا جَمَعَ القُلوبَ صَفاءُ

Ular parchalangan, ularning nafslarini hech qanday ishonch bog'lamagan, qalblarini esa niyat pokligi birlashtirmagan.

رَقَدوا وَغَرَّهُمُ نَعيمٌ باطِلٌ
وَنَعيمُ قَومٍ في القُيودِ بَلاءُ

Ular uyquga ketishgan, o'tkinchi, yolg'on rohat ularni aldagan, zanjirlarda bo'lgan qavmning rohati esa og'ir balodan boshqa narsa emas.

ظَلَموا شَريعَتَكَ الَّتي نِلنا بِها
ما لَم يَنَل في رومَةَ الفُقَهاءُ

Ular Sizning ilohiy shariatingizga ﷺ zulm qilishdi, biz u orqali Rimdagi faqihlar o'z donishmandliklari bilan erisha olmagan narsalarga erishdik.

مَشَتِ الحَضارَةُ في سَناها وَاهتَدى
في الدينِ وَالدُنيا بِها السُعَداءُ

Madaniyat uning yorqin nurida rivojlandi, va baxtiyorlar u orqali din va dunyo ishlarida hidoyat topdilar.

صَلّى عَلَيكَ اللهُ ما صَحِبَ الدُجى
حادٍ وَحَنَّت بِالفَلا وَجناءُ

Alloh Sizga ﷺ salovatlar yuborsin, toki tuyachi tun qorong'uligini o'z qo'shig'i bilan kuzatib borar ekan, va kuchli urg'ochi tuya keng sahroda sog'inib ingrar ekan.

وَاستَقبَلَ الرِضوانَ في غُرُفاتِهِمْ
بِجِنانِ عَدنٍ آلُكَ السُمَحاءُ

Va Sizning olijanob, saxovatli oilangiz ﷺ Adn jannatlaridagi baland xonalarida ilohiy rozilikni kutib oldilar.

خَيرُ الوَسائِلِ مَن يَقَع مِنهُم عَلى
سَبَبٍ إِلَيكَ فَحَسبِيَ الزَهراءُ

Eng yaxshi vosita – Sizga ﷺ olijanob qarindoshlaringizdan biri orqali bog'lanishdir, va men uchun Az-Zahro (Fotima) o'sha aziz bog'lanish sifatida kifoya qiladi.