Oxirgi kunga imon

Musulmon o'limni mavjudotning yakuni deb hisoblamaydi; aksincha, bu amallar makonidan abadiy hayotga o‘tish bo‘lib, har bir inson uchun haqiqiy boshlanishdir. Gohida behushlar o‘limni nihoya deb ko‘rsa, mu‘min uni dunyoning bexoslikdan uyg‘onishi sifatida qabul qiladi; barzax hayoti boshlanib, u doimiy neʼmat yoki og‘ir azobdan oldingi davr hisoblanadi, shuning uchun mu‘min Alloh bilan uchrashuvga tavba, istig‘for va huquqlarni egalariga qaytarish bilan doim tayyor bo‘ladi.

Oxirgi kunni yodga olish mu‘minning hayotini tartibga soluvchi muhim ustun hisoblanadi; u janozalarni va qabrlarga qarab uning o‘z taqdiri ekanligini eslaydi, ammo vahimaga tushmay, vaqt o‘tib ketishidan oldin o‘zini hisobga oladi. Chindan ham, chinakam mu‘min uchun oxiratni eslash ibodat va sabrda yordam, gunohlardan to‘xtatuvchi kuchli sababdir — Allohning roziligi umidi va Uning azobidan qo‘rqishi sababli.

Qiyomat kunida odamlar qabrlardan tiriltirilganda har bir kishi o‘lik paytida bo‘lgan holatda qayta tiriladi va hammalari jam‘ bo‘lib Allohning adolat mahkamasi huzuriga chiqariladi. O‘sha qiyin kunda har bir insonga uning amallari aniq yozilgan kitobi o‘qiladi; maqom yoki boylik hech qanday foyda bermaydi — najot topguvchi faqat amallari solih kishi, o‘z nafsiga ergashgan va Robbini itoat qilmagan kishi esa iztirobga tushadi; har kim o‘z imoni va amali darajasiga yarasha javob oladi.

Mu‘minlarning jannatdagi maqomlari ularning samimiyligi va jihodi (mujohadasi)ga ko‘ra farq qiladi; u Allohning taqvo egalari uchun tayyorlagan makonidir, ular dunyoda haq yo‘lida sabr qilganlar. Inkornoma va qarshi chiquvchi kimsalar esa kufrga qat‘iy yopishganliklari uchun jazo topadilar; Qiyomat kunida ular pushaymonlikdan foyda bo‘lmasligini chuqur anglab yetadilar. Shuning uchun mu‘min Allohning rahmati va kechirimi umidida o‘ng tomonning egalaridan bo‘lishga intiladi va Uning g‘azabiga hamda azobiga olib keladigan barcha narsadan yiroqlashadi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.