Ro'za
Ro'za toʻrtinchi rukndir; u muborak Ramazon oyida tong otishidan (fajr) tortib quyosh botguncha ovqat, ichimlik va boshqa barcha roʻzni buzuvchi narsalardan tiyilish orqali ado etiladi. Ro'za taqvo, sabr va kambagʻallarga rahm-shafqat maktabidir.
Islomda ro'za noyob tarbiyaviy maktabdir: u faqat ovqat-ichimlikdan tiyilish emas, balki nafsni boshqarish va uning istaklarini Alloh taoloning amriga boʻysintirish uchun amaliy mashqdir. Moʻminning issiq kunlardagi ochlik va chanqogʻini his etishi iroda kuchini sinab koʻradi va shohavatlarga gʻalaba qilishni oʻrgatadi; u ibodatning mashaqqatlariga sabr qilib, Allohning roziligini istaydi.
Ro'zaning oliy hikmatlaridan biri — boshqalarni anglash tuygʻusini rivojlantirishdir. Boy odam och qolganda qashshoqning qanchalik qiynalayotganini chuqur his qiladi va bu yuragida sadaqa berish va tasalli koʻrsatish istagini uygʻotadi. Bu ijtimoiy rahm-shafqat va adolat darsi boʻlib, odamlar orasidagi tafovutlarni kamaytiradi va ibodatni yakka tartibdagi amalidan jamiyatni birlashtiruvchi amaliyotga aylantiradi.
Shuningdek, ro'za moʻminning qalbida doimiy ichki nazoratni shakllantiradi; u yolgʻizlikda ham, ommaviy joyda ham roʻzni buzuvchi ishlar qilmaslikka harakat qiladi, bu esa uning taqvosini — dinning mohiyatini — mustahkamlaydi. Har yili ushbu ibodatni takrorlash orqali musulmon Allohga itoatni hayotining barcha jabhalarida esga olishga oʻrganadi va shunda u Robbini gʻazabga keltiradigan narsalardan tiyilishni, qanchalik jozibador yoki ruhiy bosim boʻlmasin, Allohning yoʻlidan yurmogʻni odatga aylantiradi.
الصيام هو الركن الرابع، ويكون بالامتناع عن الطعام والشراب وسائر المفطرات من طلوع الفجر إلى غروب الشمس في شهر رمضان المبارك. الصيام مدرسة للتقوى والصبر والرحمة بالفقراء.
يُعد الصوم في الإسلام مدرسةً تربويةً فريدة، فهو ليس مجرد امتناع عن الطعام والشراب، بل هو تمرينٌ عمليٌّ على ضبط النفس وإخضاع رغباتها لأمر الله. إن شعور المؤمن بالجوع والعطش في الأيام الحارة يجعله يختبر قوة الإرادة، ويُعلمه كيف ينتصر على شهواته، مستعينًا بالصبر على مشقة العبادة ابتغاءً لمرضاة الله تعالى.
ومن أسمى حكم الصوم تنميةُ الشعور بالآخرين، فعندما يجوع الغني، يدرك بحسه حقيقة ما يعانيه الفقير المعدم، مما يبعث في قلبه الرغبة في العطاء والمواساة. إنه درسٌ في التراحم الاجتماعي والعدل، حيث تذوب الفوارق بين الناس، وتتوق النفس لمساعدة المحرومين، فتتحول العبادة من شأنٍ فرديٍّ إلى ممارسةٍ تؤلف بين القلوب وتشد أزر المجتمع.
كما يورث الصوم في قلب المؤمن رقابةً ذاتيةً مستمرة؛ إذ يمتنع عن المفطرات في الخلوة والجلوة، وهذا يعزز في نفسه التقوى التي هي جوهر الدين. ومن خلال تكرار هذه العبادة كل عام، يتعود المسلم على استحضار طاعة الله في كل شؤون حياته، فيصبح قادراً على ترك ما يغضب ربه، والالتزام بمنهجه مهما بلغت المغريات والضغوطات النفسية.