القسم الثالث: نظام الأسرة أو (الأحوال الشخصية)
Seksiyon su ñetti: Nizam kër-gi walla (xalaat yu nit)
الباب الأول: النكاح والطلاق والعدة والرضاع وما يتعلق بها
Bàb bu njëkk: Nikah (mariage), divorce, al-'idda (période d'attente), susu (allaitement) ak li aju ci ñoom
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَتَاكُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ خُلُقَهُ وَدِينَهُ فَزَوِّجُوهُ، إِنْ لَا تَفْعَلُوا تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأَرْضِ وَفَسَادٌ عَرِيضٌ».
Rasuul bi ﷺ wax na: «Bu amee la nit ku dinga nangu seen xel ak seen diin, dugalleen ko. Su ngeen deful, dina am fitna ci aduna ak suuxu bu mag.»
قال رسول الله ﷺ «أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا وَخِيَارُكُمْ خِيَارُكُمْ لِنِسَائِهِ».
Rasuul bi ﷺ wax na: «Ku mu am iimaan bu neex, moo mu am xel bu rafet; te ku ñu baax, ñu baax ci seen jigéen yi, ñu yokk seen xaalis ak seen jàmm.»
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الْوَلَدَ مَبْخَلَةٌ مَجْبَنَةٌ، مَجْهَلَةٌ، مَحْزَنَةٌ».
Rasuul bi ﷺ wax na: «Xale bi, day doonte, day naal (coward), day xam-xamul, te day am ay wàllu xol.»
قال رسول الله ﷺ «كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَالإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالمَرْأَةُ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ وَهِيَ مَسْؤُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ فِي مَالِ أَبِيهِ رَاعٍ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ».
Rasuul bi ﷺ wax na: «Yéppleen ni ñu jaaxle ak yéppleen ni ñu mas'uul: Imaam day jaaxle te mu mas'uul ci sunu jama; góor day jaaxle ci sunu kër te mu mas'uul; jigéen day jaaxle ci kër bu say jabar te mu mas'uul; ab njuumteer/ndaw day jaaxle ci malliyu say saydara te mu mas'uul; góor day jaaxle ci malliyu baap te mu mas'uul. Kon, yéppleen jaaxle, te yéppleen mas'uul ci jaaxle bi ñu jaaxle.»
قال رسول الله ﷺ «لَا يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلَّا وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ».
Rasuul bi ﷺ wax na: «Duñu góor ak jigéen nekk biir seen benn, mu amul mahram.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلْ هَؤُلَاءِ عَلَيْكُمْ».
Rasuul bi ﷺ wax na: «Ñoom (ñu luñu wut) duñu wara génn ci seen kër ak yaw; duñu wara dem ci sa kër su lañu lañu.»
قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَإِذَا شَهِدَ أَمْرًا فَلْيَتَكَلَّمْ بِخَيْرٍ أَوْ لِيَسْكُتْ، وَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ، فَإِنَّ الْمَرْأَةَ خُلِقَتْ مِنْ ضِلَعٍ، وَإِنَّ أَعْوَجَ شَيْءٍ فِي الضِّلَعِ أَعْلَاهُ، إِنْ ذَهَبْتَ تُقِيمُهُ كَسَرْتَهُ، وَإِنْ تَرَكْتَهُ لَمْ يَزَلْ أَعْوَجَ، اسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا».
Rasuul bi ﷺ wax na: «Ku mu xam Yàlla ak bés bu nekk, su amee lu ñu gën a wax, wax ko ci làkki bu baax walla dugal ko. Te jàppleen ak jigéen yi bu baax; jigéen day may ci daabil (rib), te lu mu mujj ci daabil bi mooy a wor; bu ñu bëgg a sättal, ñu mën a yokk, bu ñu tegee leen, dina am tollu ju neex; kon, jàppleen ak jigéen yi bu baax.»
قال رسول الله ﷺ «نَعَمْ صِلي أُمَّكِ».
Rasuul bi ﷺ wax na: «Waaw, sallaal sa yaay.»
الباب الثاني: المواريث والوصايا والهبة
Bàb bu ñaar: Al-mawarith (héritage), al-wasaya (wasaya/testaments) ak al-hiba (hiba/don)
قال رسول الله ﷺ «اتَّقُوا اللهَ وَاعْدِلُوا فِي أَوْلادِكُمْ».
Rasul bu Yàlla ﷺ wax na: «Taxawal Yàlla te jàmmal ci seen doom.»