Jàppale ci Téere bi

Cant gi yépp Yàlla la, Boroom àdduna yi, te ñaan ak jàmm yu gën a mat te gën a sell ñu ngi ci kiy yërmande ci àdduna yépp, sunu sang Muhammad doomu Abdullahi, kiy dëggal dige te am kóllëre, ak ci ñoñam ak saabaam yu tedd te barkeel yi, ak ñi leen topp ci njub ba bésu àtte ba. Sellal nañu la Yàlla sunu Boroom, amunu xam-xam lu may li nga nu xamal; Yàlla na nga nu xamal li nuy jariñ, te jariñ nu ci li nga nu xamal, te yokk nu xam-xam, muñ, ak xarañte; yaw yaa di Ku Xam ki, Ku Muñ ki, Ku Xarañ ki. Sama Boroom, yaatalal ma sama dënn, te nga firi lëkkal gu nekk ci sama làmmiñ, ndax ñu man a dégg sama kàddu.

Ginaw loolu, mu ngi may neex ma jox jàngkat bu tedd bi ab lim bu ñu tànn ci juwaamu kàdduy Nabiy yu tedd yi, yu ma tànne ci sama teere bi gën a siw di Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa. Ahadith yii, ay imamu hadith yu bari daccord nañu ci wér gu ñu wér. Lii nag ñëw na ginaw ndam li teere Safwat bi am, di teere bu yaatu te mat sëkk boobu Yàlla barkeel ma ma dajale ko, waajal ko, séddale ko ci ay bopp, te firi baat yu jafe yi ci ay at ci ginaw. Teere boobu, ci ngëneelu Yàlla, jot na nangu ak terru bu rëy ci biir mboolooy xam-xam yu Araab ak yu Lislaam ci àdduna bi yépp, ndaxte dafa ëmb hadith yu gën a am solo te gën a dëgër yu wér gu ñu wér amul sikk, ndaxte ay imamu hadith yu bari daccord nañu ci wér gu ñu wér. Ñoo di hadith yi jullit bi soxla ci diineem ak ci àddunaam. Ci teere Safwat bi, rëbb na ci hadith yi jëm ci mbirum gëm, jaamu Yàlla, àtte yi, xarañteey Nabiy yi, xiirtal ci lu baax ak xëcc ci lu bon, ngëneel yi, melo yi, teggin yi, xam-xam, wér-gi-yaram, firiy Alxuraan, xibaaru fitna yi ak màndargay bésu àtte, melooy bésu àtte, àjjana ak tàkk, ak lépp lu jullit bi man a jariñoo ci diineem ak ci àddunaam, ak yeneen waare ak kàddu yu neex xol... ndax mu nekk ab teereb hadith bu yomb a jot, nekk ci loxoy boroom xam-xam yi, te nekk teere bu dëgër booy gis hadith yi imamu hadith yi daccord nañu ci wér gu ñu wér, te ñu màndargal ko ak màndargay ñi ko génne bu Yàlla soxlaa.

Teere la boobu boroom xam-xam yu bari, boroom hadith yi, ak xeltu-kat yi sant, te ñu jàppe ko ab teereb hadith bu jamono te mat sëkk ci wàllu ëmb hadith yu gën a wér te gën a dëgër ci wàllu silsila ak ci wàllu kàddu yi. Teere la boobu kenn jiitu ma ci, te ñu bindul luy ni moom ci wàllu boppam. Ginaw bi mu génnee fukk ak ñeenti yoon, ma gis ne teere bi, doonte am na solo te am na palaasu xam-xam bu rëy niki teere ak limu hadith yu gën a wér yu tedd yi ngir ku bëgg a wóor ci wér gu hadith yi wér, waaye li ëpp dafa jëm ci boroom xam-xam yi, xeltu-kat yi, ak ndongo yi. Ngir nangu ñaanu yenn ci sunu bokk boroom xam-xam yi ak boroom ngëneel yi ci ñu gàttal teere Safwat bi, ndaxte am na yenn hadith yu ci nekk yu ñu firiwaat ndax ni ñu tàmblee rekk a wuute, walla ndax baat walla kàddu yu ci yokku, walla ndax wuuteeg ñi ko nettali ci yenn kàddu yi te maanaa mi yem walla mu jege, loolu tax na nu dindi leen ci Juwaamu kàdduy Nabiy bi. Loolu nag ngir mu yomb a am ak yomb a mokkal ci ku bëgg a mokkal. Waaye ku bëgg mbooloom hadith yi wér gu ñu wér amul sikk, na dellu ci teere Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa mu mat sëkk. Loolu day tax teere Juwaamu kàdduy Nabiy Muhammad ﷺ bu rafet bi yomb a jot ak yomb a am ci mbooloom ndongo yi ak ñiy jàng xam-xamu diine ak àdduna, ngir wone rafetayu hadithy Yonent bi ﷺ ak juwaamu kàdduyam ak sunnaam yi nga xam ne, bu ko ab gëm-kat walla ku gëmul walla ab gëstu-kat gisee, dina ko woneel bu leer ubbite gu Yàlla ubbil Yonent bu ñu jàngalalul bi ﷺ, te hadith yu xarañ te rafet yii yépp, kenn du ko génne lu may ku Yàlla tànn ngir mu nekk yërmande ci àdduna yépp, dëggal kàdduy Yàlla bi ne: «Te yonnee wunu la lu may yërmande ci àdduna yi». Te wax na ci boppam ﷺ: «Man de yërmande ju ñu maye laa». Hadith yii dañuy dëggal maanaa yii te daccord ak xarañte, kër-këru, ak tegginu Lislaam ak yu nitu, yu rafet yi nga xam ne xeltu-kat ak boroom xam-xamu àdduna bi yépp yu am njub dinañu ko fonk te terru ko.

Loolu itam, bëgg na jëme xarañte ak rafetayu kàdduy Muhammad yii ci sunu bokk yi dëkk ci réewu bitim réew, ngir jéem leen ko jox niki kàdduy Lislaam yu sell. Te ma ngi ñaan ku ci man, mu jéem ko tekki ci làmmiñi réew yooyu, ngir waajal joxe xeltu Lislaam bu rëy bi niki ab bataaxal ci àdduna bi yépp, bu ëmb yërmande, mbëggeel, ak bokkoo, jëme ko ci ñiy woo ci dundandoo bu nekk ci jàmm, njub, ak teggin yu rafet.

Ndaxte sunna Nabiy bu tedd bi ﷺ am na palaas bu kenn amul te wuute ci tabax sivilisasionu Araab ak Lislaam, te am na palaas bu am solo ci àttey Lislaam. Ndigalul Yàlla lu leer ñëw na ci ne war nañu sàmm njàngaley Nabiy bi ﷺ, fa Yàlla Sell bi waxe ci Alxuraan mu leer mi: «Li Yonent bi joxe, jël leen ko, te li mu leen tere, bàyyi leen ko». Te Yàlla Sell bi jagleel na ko kàdduyam bi: «Te yaw, ya ngi jubanti jëme ci yoon wu jub». Ak kàdduyam jëme ci gëm-kat yi: «Am na leen ci Yonentu Yàlla bi ab royuwaay bu rafet, ngir ku yaakaar Yàlla ak bésu àtte, te tudd Yàlla bu bari».

Loolu itam, Yàlla Sell bi digal na Yonentam bu tedd bi ﷺ mu jottali li ñu wàcce ci moom, mu ne: «Yaw Yonent bi, jottalil li ñu wàcce ci yaw la juge ci sa Boroom». Ci yeneen aaya, Yàlla mu dëgg mi wone na ne wàcce na Alxuraan ci Yonentam bu tedd bi ngir mu leeral ko te firil ko nit yi, mu ne: «Te wàcce nañu ci yaw Alxuraan ngir nga leeral nit yi li ñu wàcce ci ñoom, ndaxte ñu man a xalaat». Yàlla mu barkeel te kawe mi dëggal na ne melo bi gën a fés ci ab gëm-kat mooy sàmm li Yàlla ak Yonentam àtte, mu ne ci Alxuraan mu leer mi: «Dafay nekkul ci ab gëm-kat bu góor walla bu jigéen, bu Yàlla ak Yonentam àttee ab mbir, ñu am tànneef ci seen mbir. Te ku moy Yàlla ak Yonentam, réer na réer gu leer». Te Yàlla Sell bi dëggal na ne Yonent bu tedd bi ﷺ du wax ci bànneexu xolam, waaye ci ubbitey Yàlla la koy waxe, mu ne: «Te du wax ci bànneexu xol». Niki mu digale gëm-kat yi ñu déggal ko, te mu lëkkalé déggal Yonent bi ﷺ ak déggal Yàlla Sell bi, mu ne: «Te ku déggal Yàlla ak Yonent bi, ñooñu ñu ngi ànd ak ñi Yàlla xéewal ci yonent yi, ñi dëggal, ñi dee ci yoonu Yàlla, ak ñi baax; te ñooñu rafet nañu àndandoo». Am na yeneen aaya yu bari yu ciy xiirtal jullit bi mu topp njàngaley Yonent bi ﷺ, mu sorì li mu tere, te mu sàmm sunnaam.

Te amul sikk ne Alxuraan mu tedd mi mooy tàmbliwaayu àttey Lislaam, te sunna Nabiy bi ﷺ ci kàddu ak jëf mooy ñaareelu tàmbliwaay bi. Mooy leeral àttey Alxuraan mu tedd mi, di jagleel li yaatu, walla di digal li ubbiku, walla di firi li dajale. Mën na sax jagleel àttey yenn mbir yooyu Alxuraan waxul woon. Ngir palaas boobu, boroom xam-xamu mbooloo mi ak seen imam yi jox nañu ko ab fonk gu rëy, te ñu génne ci dajale ko ak sàmm ko li gën a jafe ak li gën a am solo, te ñu xarañ ci dajale hadithy Nabiy yi ak séddale ko ci seen yéene ak seen jubluwaay, te ñu tukki ngir moom, te ñu occupoo ci bind ko ak séddale ko ci ay bopp.

Loolu dore na ci li Sahaba yu tedd yi def, ci jàpp hadith yu sell yi ci seeni dënn te denc ko ci biir seeni xol. Dañu daan wante ci jàng ko ak dëgëral ko, ndaxte Yonent bu tedd bi ﷺ dafa leen ko tere woon ci tàmbalig woo gi, ngir ragal mu jaxaso ak Alxuraan bu sell bi. Gannaaw loolu, mu may ñenn ci Sahaba yi ñu bind ko, niki Ali bun Abi Talib, Abu Sah, ak Jabir bun Abdallah, Yàlla gërëm leen, ba ci Abdallah bun Amr bun Al-Aas, Yàlla gërëm leen ñom ñaar, gannaaw bi ko ñenn ci Sahaba yi waxee, bi ñu ko gisee mu bind lépp lu génne ci Yonent bi ﷺ: «Ndax dangay bind lépp lu nga dégg ci Yonent bi, te Yonent bi nit la, day wax ci mer ak ci mbégte?» Mu nettali loolu Yonent bi ﷺ, mu ne ko: «Bindal, ndaxte ci kiy sama ruu nekk ci loxoom, lu génne ci lii — mu joxe sañ ci gémmiñam — lu dul dëgg amul.» Abu Hurayra dëgëral na loolu ci waxam ne: «Amul kenn ci sahabay Yonent bi ku ma gën a bari hadith lu dul Abdallah bun Amr, ndaxte moom da daan bind te man binduma woon.» Mbindum Abdallah bun Amr bun Al-Aas siiw na ci diggante Sahaba yi te ñu tudde ko «Al-Sahifa al-Sadiqa» (Kaye bu dëggu bi). Loolu lépp ab firnde la ci yitté ju rëy ju Sahaba yu tedd yi, Yàlla gërëm leen, amoon ci wattu kàdduy Yonent bu tedd bi ﷺ ak jëfam ci seeni xol, ba ñu def ko ab yoonu dund ak sunna su ñu wéyal ci lépp lu ñu doon def. Li leen ci jàpale mooy seeni xel yu dëgër ak seeni xol yu sell, ak li ñenn ci ñoom bindoon ci hadith yu bari, ba mu nekk ne mbooloom Sahaba yi ci Madina al-Munawwara doon nañu misaal mu mat sëkk ci mbooloom Lislaam bu jëkk bi, bi jàpp ci Sunna bu tedd bi. Loolu lépp daxasu na ak Sahaba yi, Yàlla gërëm leen, ba ci mboolooy Tabi’in yi, foofu la njiiti nettaliyi Tabi’in yi yobbe wéru xam-xam yu rëy yii ak dencu yu baree-bari solo yii ci giir yi leen di topp.

Bi Lislaam safee, te réewu Lislaam yaatu, te Sahaba yi tasaaro ci réew yi, soxla bi dafa sàkku ñu bind hadith yi ci teere yu ñu ràññale te mat sëkk. Ñi jëkk a am yitté ci mbir mii mooy Xalifa Omar bun Abd al-Aziz, mu joxe ndigal ci njiiti réew yi ak boroom xam-xami réew yi ngir ñu bind hadith te boole ko. Ki jëkk a tàmbali loolu mooy Ibn Shihab al-Zuhri (124 gannaaw Hijra), ak Ibn Ishaq (mu faatu 151), ak Sufyan al-Thawri (mu faatu 161). Ci teere yi gën a siiw yu nu jot ci jamono jooju, am na Al-Muwatta bu Imam Malik (93-179), gannaaw loolu Musannaf Abd al-Razzaq (mu faatu 211), ak Musannaf Ibn Abi Shayba (mu faatu 235) ak ñeneen. Gannaaw loolu, ab yoonu ràññale hadith yu sell yi tàmbali, amoon na ci ñoom ñu daan boole lépp lu ñu nettali ci Yonent bi ﷺ, ñu bind «Al-Masanid», di teere yu boole hadithy Yonent bi ﷺ ak seeni silsila (yoonu nettali) te ràññale wut hadith bu wér (sahih) ak lu wérul. Ñi jëkk a bind Masanid mooy Imam Ahmad (mu juddu 164 te faatu 241) ak Uthman bun Abi Shayba (156-239) ak ñeneen. Am na ñu ràññale hadith bu wér bi rekk te bàyyi bu néewwi doole bi, te ki jëkk a bind ci yoon woowu mooy Imam al-Bukhari (256), gannaaw loolu Imam Muslim (261), te bari na ci njiiti xam-xam yi topp seen yoon. Gannaaw loolu mbindi hadith yi yaatu na ci lépp xeet ak melo, mu am Masanid, ak Sahih, ak Sunan, ak Mustadrakat, ak Mustakhrajat, ba ci Juwaamu ak yeneen teerey xam-xamu hadith ci seeni xeet ak seeni daraja yu wuute. Loolu lépp mooy nekk gannaaw loolu xolub xam-xami hadith ci wàllu nettali (riwaya) ak ci wàllu gëstu (diraya).

Lii nag, jotu nu ne am na benn xam-xam ci taariix bu am silsila yu lënkalo ci nit yu dëggu, yu wér, te am tàkk, niki daraja ju rëy ji Sunna Nabawiyya am. Boroom xam-xami xeet wi ak seeni njiit jox nañu ko yitté ju rëy, ba ñu man a sàkk ab biróo bu rëy bu amul moroom ci taariix, ñu xarala ci boole hadithy Yonent bi ak ràññale ko. Loolu tàmbali na gannaaw bés yu jëkk yi ci woo gi Yonent bi doon def, te teerey hadith yu bari jot na nu, te ëpp ci teere yii am nañu hadith bu wér (sahih), bu baax (hasan), bu néewwi doole (da’if), ak yenn yu ñu sàkk (mawdu).

Duma leen ko nëbb, ci tàmbalig sama dund ci wàllu xel, sama bëgg-bëgg bi gën a rëy mooy jàng ak gëstu teerey Sunna ak hadith yi. Bari na lu ma daan nekk ci mbégte mu rëy ak kontante bi ma doon gëstu hadithy Al-Mustafa (Ki ñu tànn), di ko dëgëral ak di ko teggi. Waaye, li daan xañ sama mbégte ak sama kontante mooy nekkug yenn hadith yu jafe, yu dëppowul ak mébéti sariya bu leer bi. Bari na lu ma daan sàkku ci boroom xam-xam yi ak boroom hadith yi ñu may nu benn teere bu boole ci biir ñaari xobam hadithy Yonent bi yi gën a solo, gën a dëgër, te wér, yinga xam ne ab jullit soxla na ko ci diineem ak ci àddunaam. Ndaxte, taalibe xam-xam biy wut ab hadith ci teerey hadith yu wuute yi, day fekk boppam ci kanamu mbooloo mu rëy lool ci hadith yi, mu ëpp téeméeri junniy hadith, yinga xam ne xalaatu njiit yi wuute na ci darajayu wér walla néewwi doole gu ci nekk. Ma daan laaj sama bopp: Naka la jullit bi man a xame ñaareelu màkkaanu sariya bi gën a solo ci diggante junni-junniy hadith yi, yinga xam ne boroom xam-xam yi sax dañuy réer ci seeni géej......?!

Loolu moo ma push ma gëstuwaat teerey hadith yi gën a siiw ci wàllu nettali ak gëstu, ma wéyal sama gëstu bu néew bi ba ma gis ne néew na ci boroom hadith yi ñi sàrtal wér (sihha) ci seeni teere te teg sàrt ak ràññale ngir nangu hadith. Ñi ci gën a solo mooy ñi Imam al-Suyuti tuddu ci njiitalu teereem «Al-Jami’ al-Kabir», mu wone ne seeni teere «ñu teg nañu ci màndargay wér». Sama maam, Imam al-Muhaddith Muhammad bun Ja’far al-Kattani, dëgëral na loolu ci teereem «Al-Risala al-Mustatrafa fi Bayan Mashhur Kutub al-Sunna al-Musharrafa», mu ne: «Am na ci teere yi boroom yi sàrtal ne wér nañu». Njiit yii, joxe nañu seen jamono, seen alal, ak seen doole ngir dëgëral wérug lépp lu ñu nettali ci Yonent bi ﷺ. Ëpp ci njiiti hadith yi dëppoo nañu ci séddale hadithy Yonent bi ci ñetti xeet yu mag:

Sahih (bu wér), Hasan (bu baax), ak Da’if (bu néewwi doole), te lii mooy leeral gi:

Bu jëkk: Hadith bu wér (Al-Hadith al-Sahih) mooy li nit ku dëggu te am tàkk nettali ci ku dëggu te am tàkk ba mu àgg ci fi mu tàmbale, te mu am ñetti xaaj:

Hadith Mutawaatir: mooy li mbooloo joxe ci mbooloo, ba mu nekk lu manul a nekk ci xel ne dañoo ànd ci nar.

Hadith Mashuur: mooy li ñetti nit ñu wóor joxe ci lu néew.

Hadith Aahaad: mooy hadith bu wér bi nga xam ne kenn kooku wóor rekk moo ko joxe.

Ñareel bi: Hadith Hasan: mooy li am ci meloy nangu yi li gën a suufe.

Ñattel bi: Hadith Da-iif: mooy li amul dara ci meloy nangu yi, te am na xeet yu bare.

Lu jëm ci Hadith Qudsi yi: ñooy hadith yi Yonnent bi ﷺ joxe te mu jóge ci Boroom bi mu kawe te sell. Hadith yii, mel ni yeneen hadithu Yonnent bi, am na ci lu wér, lu baax, lu néew doole, ak yenn yu ñu sàkk.

Ci leeru njàngat yii yaatu ci wàllu hadith, laa tege samay bët ci teere bi ma jëkka bind, Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya, ci hadith yi mbooloo ci njiiti hadith yu wér yi ànd ci ne wér nañu. Bu fekké ne hadith bi am na màndargal ne njiit yu bare ci hadith yu wér yi génne nañu ko, te ñu wuute ci xalaat, ci bërëb, ak ci jamono, loolu dafa firi ne kénn ku nekk ci ñoom def na li mu man ngir wóorlu ne lii lu jóge ci Yonnent bu tedd bi la, jàmm ak xéewal Yàlla nekk ci kawam. Loolu day maye ab yaatu ci wàllu xalaat, bërëb, ak taariix ngir dëgëral ko. Ci loolu, mu yekkati hadithu Safwat al-Ahadith yi ba ñu àgg ci dëgg gu wóor ne lu jóge ci Yonnent bu tedd bi ﷺ la, ndaxte manul a nekk ñu ànd ci njuumte, walla ñu nekk ñu yombal, walla ñu nax leen ñoom ñépp. Bu ñu xame, ci misaal, ne hadith bu tedd bi: «Jëfleen, ndaxte kénn ku nekk yombalal nañu ko li ñu ko sàkkal», lu ëpp fukk ci njiit yu mag ci hadith yu wér yi génne nañu ko, loolu day tax nu dëgëral ne mooy gën a wér ci li wér.

Loolu moo tax ma wax ne sunu wóolu ci wérgu hadith dafay yokk saa su limu ñi ko génne ci njiiti xam-xamu hadith yu wér yi yokkoo. Loolu moo tax ñu tànn hadith yu rafet yii, yi njiiti hadith yu wér yi dëppoo ci seen wérgu, te ñu tollu ci ñeenti junniy hadith yu gàddu wàlli sariya yu kawe yi, tàmbali ci gëmm, jaamu Yàlla, jokkalante, mbugal, teggin, jikko, njiit ak yeneen. Ñoom ñépp dëppoo nañu ak Alxuraan mu sell mi, walla mébét ak dëgërlayu sariya yu kawe yi, walla xam-xamu dëgg gu wér.

Téere bi, teg naa ci màndargay njiit yi méngoo ak seen jamono, te dinaa fi teg màndarga yi gën a am solo yi ma tànnal njiiti hadith yi — Yàlla gërëm na leen — te li ëpp ci njiiti hadith yi dëppoo nañu ci, ñoom nag ñooy:

(Xa) ngir Al-Buxaari, (Ma) ngir Muslim, (Xa-Ma) ngir li ñu dëppoo ñoom ñaar, (Da) ngir Abu Dawuda, (Ta) ngir Al-Tirmizi, (Na) ngir Al-Nasaayi, (Ha) ngir Ibn Maaja, (Ñeent yi) ngir ñeent yii, (Ñett yi) ngir ñoom ba mu des Ibn Maaja, (Xa-Ma) ngir Axmad bin Xanbal ci Musnad am, (Ay) ngir yokkute yu doomam Abdullaah, (Ka) ngir Al-Xaakim ci Mustadrak am, (Xab) ngir Ibn Xibbaan ci Saxiix am, (Xaz) ngir Ibn Xuzayma ci Saxiix am, (Ta-Ba), (Ta-Sa), (Ta-Sa) ngir Al-Tabaraani ci Al-Kabiir, Al-Awsat ak Al-Saxiir, (Sa) ngir Sayiid bin Mansuur ci Sunan am, (Xa-Da) ngir Al-Buxaari ci Al-Adab, (Ta-Xa) ngir Al-Buxaari ci Taariix, (Da) ngir Al-Diyaa Al-Maqdisi ci Al-Muxtaara, (Fa-Ay) ngir Al-Shaafi-i ci Musnad am, (Sha) ngir Ibn Abi Shayba ci Musnad Al-Musannaf, (Ab) ngir Abdur-Razzaaq ci Al-Jaami ak Al-Musannaf, (Ay) ngir Abu Ya-laa ci Musnad am, (Qa) ngir Al-Daaraqutni ci Sunan ak Afraad, (Fa) ngir Al-Daylami ci Al-Firdaws, (Xa) ngir Abu Nu-aym ci Al-Xilya, (Ha-Ba, Ha-Qa) ngir Al-Bayhaqi ci Shu-abul Iimaan, Sunan, Ma-rifa, Dalaayil Al-Nubuwwa, ak Al-Asmaa wa Al-Sifaat, (Ad) ngir Ibn Adiy ci Al-Kaamil, (Aq) ngir Al-Uqayli ci Al-Du-afaa, (Xa) ngir Al-Xatiib ci Al-Jaami ak Taariix, (Ma) ngir Al-Daarimi ci Sunan am, (Ta) ngir Al-Tayaalisi ci Musnad am, (Ka) ngir Ibn Asaakir ci Taariix am, (Ba) ngir Al-Bazzaar ci Sunan am.

Tànn naa yii rafet-rafeti hadithy Nabiy ﷺ ci sama téere bi Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa, te tudde naa ko Juwaamu kàdduy Nabiy ﷺ bu rafet. Ci biir loolu, am na fi tànnéefu tànnéef yi ak kawey rafet-rafeti hadith yi, yi dëgëral màggayu Yonent bu tedd bi ﷺ, ak xarañam, xam-xamam, yaatuwaayu yëngu-yëngoom, muñam, fitam, xeexam ak tooñ ak tooñkat yi, ak dëgëral dëgg ak neenal neen, ngir mu doon leer ngir sunu doom yi ak xeet wi mépp.

Te maa ngi ñaan Yàlla ci dëgg ne ma doon ku joxe ngir Lislaam gu màgg gi ci anam gu yaatu, ak ngir Sunnay Nabiy ﷺ bu tedd bi ci anam gu jagle; liggéey bu réy bu bokk, bu Yàlla soobee, ci boole xeetu jullit yi, te mu jëmale Lislaam ak ruuwam gu dul dees ci xoli borom xam-xam yi ak xelu xalaatkat yu sell yi ci penku àdduna ak sowwu bi. Yàlla nag wax na dëgg te mooy gindi ci yoon wu jub wi. Ndayjoom ñeel na Yàlla mi wax ne: «Te ci kaw ku am xam-xam bu nekk, am na ku ko gën a xam». Jàmm, yërmande ak barkeb Yàlla mu kawe mi na nekk ci yeen.

Ustaas Doktoor Abd al-Qadir al-Makki al-Kattani
Kansiye tey ustaasu Injinier ak Jàngat yu kawe ci Lislaam

Wax na ﷺ: «Yàlla mu wér nit bu dégg nu benn ci nun, te mu taxal ci lu mu dégg; waaw, am na mu joxal ci mu jàngal gën a xam ca ku dëgg»