قصيدة البُردة

الكواكب الدرية في مدح خير البرية — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)

أشهر قصائد المديح النبوي على الإطلاق، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله بعد أن أصابه الفالج، فرأى النبي ﷺ في المنام يمسح على وجهه ويلقي عليه بردته، فقام وقد شُفي. سارت بها الركبان وشُرحت مئات الشروح وتُرجمت إلى لغات العالم.

Xasida Burda — Imaam Sharfuddiin Al-Buusiri

Woy bi gën a siiw ci woy yu tagg Yonnant bi ﷺ. Imaam Al-Buusiri moo ko bind, Yàlla na ko Yàlla yërëm. Bind na ko bi mu amee paralisi, gannaaw bi mu gisoo Yonnant bi ﷺ ci gént muy laal boppam te jox ko ay yéreem, mu yewu te wér. Woy wii siiw na ci àddina si yépp, te am na téeméeri téere yu ko firi, te ñu ko tek ci ay làkk yu bari ci àddina si.

أمِنْ تذَكُّرِ جيرانٍ بذي سلمِ
مزجتَ دمعاً جرى من مقلةٍ بدمِ

Ndax xalaat gi nga xalaat sa moroomi dëkkandoo yu dëkk ci Dhi Salam moo tax nga boole sa bët yi ak dereet?

أمْ هبَّتِ الريحُ من تلقاءِ كاظمةٍ
وأوْمَضَ البَرْقُ في الظلْماءِ مِنْ إضَمِ

Wala mbaa ngelaw li feeñe na jógé ci Kadhimah, te melax mi daal di sàpp ci guddi gu lëndëm gi jógé ci Idham?

فما لعينيكَ إن قلتَ اكففا هَمَتا
ومَا لِقَلْبِك إنْ قُلْتَ اسْتَفِقْ يَهِمِ

Lan moo dal sa bët yi ba ñuy génne i xépp su leen waxee ñu taxaw, te lan moo dal sa xol ba muy yéwéne su ko waxee mu yewwu?

أَيَحْسَبُ الصَّبُّ أنَّ الحُبَّ مُنْكتِمٌ
ما بَيْنَ مُنْسَجِم منهُ ومضطَرِمِ

Ndax ku bëgg gi gëm na ne bëgg gi mën na nekk ci kumpa, gannaaw bët yi ngi génne i xépp te safara si ngi tàkk ci biiram?

لولاَ الهَوَى لَمْ تُرِقْ دَمْعاً عَلَى طَلَلٍ
ولا أرقتَ لذكرِ البانِ والعَلمِ

Bu dul woon mbëggeel, doo woon génne i xépp ci kaw ay matu-matu, te doo woon nelawul ci turu garabu Ban walla kaw-kawu tund bi.

فكيفَ تُنْكِرُ حُبَّا بعدَ ما شَهِدَتْ
بهِ عليكَ عدولُ الدَّمْعِ والسَّقَم

Noonu nag, nan nga mën a weddi mbëggeel, gannaaw seede yu jub yu sa xépp yi ak sa wéradi gi seede nañu ko ci yaw?

وَأثْبَتَ الوجْدُ خَطَّيْ عَبْرَةٍ وضَنًى
مِثْلَ البَهارِ عَلَى خَدَّيْكَ والعَنَمِ

Te cofeel gi bind na ci sa bët yi ñaari rëkk yu xépp ak wéradi, yu mel ni Bahar bu mboq bi ak Anam bu xonq bi.

نعمْ سرى طيفُ من أهوى فأرقني
والحُبُّ يَعْتَرِضُ اللَّذاتِ بالأَلَمِ

Waaw, ruwu sama ku ma bëgg gi ñëw na ci guddi, tax ma nelawul, ndax mbëggeel dafa daanaka boole ak coono ci lépp lu neex.

يا لائِمِي في الهَوَى العُذْرِيِّ مَعْذِرَةً
منِّي إليكَ ولو أنصفتَ لم تلُمِ

Yaa ngi ma laal ci sama mbëggeel mu sell mi, baal ma, waaye bu la yoon jàppee woon, doo ma laal.

عَدَتْكَ حالِيَ لا سِرِّي بمُسْتَتِرٍ
عن الوُشاةِ ولادائي بمنحسمِ

Sama nekk gi feeñ na ci yaw; sama mbóot nekkul ci kumpa ci ñi di yàq, te sama wéradi mënul faj.

مَحَّضَتْنِي النُّصْحَ لكِنْ لَسْتُ أَسْمَعُهُ
إنَّ المُحِبَّ عَن العُذَّالِ في صَمَمِ

Jox nga ma njàngale ju sell, waaye dégguma ko, ndax ku bëgg gi dafa dëggër-ñeex ci waxi ñi koy laal.

إني اتهمتُ نصيحَ الشيبِ في عذلٍ
والشَّيْبُ أَبْعَدُ في نُصْحٍ عَنِ التُّهَم

Sax sama xel dafa sàkkoon njàngale ju weex gi ci laal gi, te weex gi moo gën a sori ci sàkkoo njàngale ju baax.

فإنَّ أمَّارَتي بالسوءِ مااتعظتْ
من جهلها بنذيرِ الشيبِ والهرمِ

Ndax sama bàkkaar-kat bi, ci bëgg-bëggam, déggul njàngale ju weex gi ak màggat gi.

ولا أَعَدَّتْ مِنَ الفِعْلِ الجَمِيلِ قِرَى
ضيفٍ المَّ برأسي غير محتشمِ

Te sàkkuwul woon ay jëf yu baax ngir dalal gan gu ñëw ci sama bopp te amul gàccà.

لو كنت أعلم أني ما أوقره
كتمت سرا بدا لي منه بالكتم

Bu ma xamee woon ne duma ko teral, dinaa muñoon mbóot mu feeñoon ci moom.

من لي بِرَدِّ جماحٍ من غوايتها
كما يُرَدُّ جماحُ الخيلِ باللجمِ

Ku ma mën a dimbali ci génne ko ci yàqam, ni ñuy génne fas yu soxor yi ak ay lëj?

فلا تَرُمْ بالمعاصِي كَسْرَ شَهْوَتِها
إنَّ الطعامَ يُقَوِّي شهوةَ النهمِ

Kon bu la bàkkaar yi tax a bëgg a dindi sa cofeel, ndax dund gi dafa gën a yokk cofeel gi ci ku bëgg a lekk lu bari.

والنفسُ كالطفلِ إن تهملهُ شَبَّ على
حُبِّ الرَّضاعِ وإنْ تَفْطِمْهُ يَنْفَطِم

Te baat bi dafa mel ni gone: su ko bàyyee, dina màgg di bëgg a nàmp, waaye su ko tàggalee, dina tàggale.

فاصرفْ هواها وحاذرْ أنْ تُوَلِّيَهُ
إنَّ الهوى ما تولَّى يُصمِ أوْ يَصمِ

Kon dindi ko cofeelam te moytu ko jox nguur, ndax cofeel gi, su amee nguur, dina dëggër-ñeex walla mu yàq.

وَراعِها وهيَ في الأعمالِ سائِمةٌ
وإنْ هِيَ اسْتَحْلَتِ المَرْعَى فلا تُسِم

Te toppal ko mu di lekk ci jëf yi, waaye su ko neexee ci lekk gi, bu ko bàyyi mu lekkati.

كَمْ حَسَّنَتْ لَذَّةٍ لِلْمَرءِ قاتِلَةً
من حيثُ لم يدرِ أنَّ السُّمَّ في الدَّسَمِ

Ñaata neex-neex yu ray-kàtt la rafetale ci nit, mu xamul woon ne sabab bi nekk na ci neex-neex gi.

وَاخْشَ الدَّسائِسَ مِن جُوعٍ وَمِنْ شِبَع
فَرُبَّ مَخْمَصَةٍ شَرٌّ مِنَ التُّخَمِ

Te moytu ay fitna yu jógé ci xiif ak ci regg, ndax lu bari, xiif gi moo gën a bon regg gi.

واسْتَفْرِغ الدَّمْعَ مِنْ عَيْنٍ قد امْتَلأتْ
مِنَ المَحارِمِ وَالْزَمْ حِمْيَةَ النَّدَمِ

Génneel xépp yu bari ci bët bu fees ak haram, te dëggër-dëggër ci moytu lu bon ak regg.

وخالفِ النفسَّ والشيطانَ واعصهما
وإنْ هُما مَحَّضاكَ النُّصحَ فاتهم

Te bañal sa bàkkaar ak Seytaane, te bañ leen ñaar ñépp, te sax su la joxee njàngale ju sell, sàkku ko.

وَلا تُطِعْ منهما خَصْماً وَلا حَكمَاً
فأنْتَ تَعْرِفُ كيْدَ الخَصْمِ والحَكمِ

Te bu leen déggal kenn ci ñoom, du noon du àttekat, ndax xam nga fitnayu noon bi ak àttekat bi.

أسْتَغْفِرُ الله مِنْ قَوْلٍ بِلاَ عَمَلٍ
لقد نسبتُ به نسلاً لذي عقمِ

Maa ngi sàkku njubbal ci Yàlla ci wax ju amul jëf, ndax ci loolu laa boole ay doom ci ku amul doom.

أمرتكَ الخيرَ لكنْ ماائتمرتُ بهِ
وما استقمتُ فماقولي لك استقمِ

Wax naa la lu baax, waaye toppuma ko, te dëggër-dëggëruma, kon nan laa la mën a wax nga dëggër-dëggër?

ولا تَزَوَّدْتُ قبلَ المَوْتِ نافِلةً
ولَمْ أُصَلِّ سِوَى فَرْضٍ ولَمْ أَصُمِ

Te sàkkuwuma woon dara bu dul farata bu ma dee, te julli wuma woon lu dul farata, te wooruma woon.

ظلمتُ سُنَّةَ منْ أحيا الظلامَ إلى
أنِ اشْتَكَتْ قَدَماهُ الضُّرَّ مِنْ وَرَم

Yàq naa sunna su ku ﷺ yewwoon guddi gi ba ay tànkam di wax ne dañuy metti ci wëy.

وشدَّ مِنْ سَغَبٍ أحشاءهُ وَطَوَى
تحتَ الحجارةِ كشحاً مترفَ الأدمِ

Te dëggër-dëggër na ci xiif, te tëj na ci suufu doj yi ay kër yu neex.

وراودتهُ الجبالُ الُشُّمُّ من ذهبٍ
عن نفسهِ فأراها أيما شممِ

Te tund yu gànjar yi yu wurus yi sàkkoon nañu ko ﷺ ci boppam, mu won leen ne moom dafa gànjar.

وأكَّدَتْ زُهْدَهُ فيها ضرورتهُ
إنَّ الضرورةَ لاتعدو على العصمِ

Te soxlaam gi dëggël na ko ci baña bëgg aduna, ndax soxla gi du jël ci ñi Yàlla musal.

وَكَيفَ تَدْعُو إلَى الدُّنيا ضَرُورَةُ مَنْ
لولاهُ لم تخرجِ الدنيا من العدمِ

Te nan la soxla gi mën a woote ci aduna, ku ﷺ bu dul woon moom, aduna du génn ci nekkul?

محمدٌ سيدُّ الكونينِ والثَّقَلَيْنِ
والفريقينِ من عُربٍ ومن عجمِ

Muhammad ﷺ mooy boroom ñaari àddina yi, ak ñaari mbindeef yi, ak ñaari mbooloo yi, Araab ak ñi dul Araab.

نبينَّا الآمرُ الناهي فلا أحدٌ
أبَرَّ في قَوْلِ «لا» مِنْهُ وَلا «نَعَمِ»

Sunu Yonent ﷺ mooy ki digal te tere, kon amul kenn ku gën a dëgg ci wax «déedéet» walla «waaw» moom ﷺ.

هُوَ الحَبيبُ الذي تُرْجَى شَفَاعَتُهُ
لِكلِّ هَوْلٍ مِنَ الأهوالِ مُقْتَحَمِ

Moom ﷺ mooy ku ñu bëgg ki ñuy sàkku ci moom ceeb, ci lépp lu metti ci ay metti yu ñuy daj.

دعا إلى اللهِ فالمستمسكونَ بهِ
مستمسكونَ بحبلٍ غيرِ منفصمِ

Woote na ci Yàlla, kon ñi ko ﷺ dëggër-dëggër, dañuy dëggër-dëggër ci buum bu dëggër.

فاقَ النبيينَ في خلْقٍ وفي خُلُقٍ
ولمْ يدانوهُ في علمٍ ولا كَرَمِ

Moom ﷺ moo gënoon Yonent yépp ci mbindeef ak ci jikko, te kenn mënul woon a jéggee ko ﷺ ci xam-xam walla ci yombal.

وكلهمْ من رسول اللهِ ملتمسٌ
غَرْفاً مِنَ البَحْرِ أوْ رَشْفاً مِنَ الدِّيَمِ

Te ñoom ñépp, ci Yonent bi ﷺ lañuy sàkku, lu tuuti ci géej gi walla lu tuuti ci taw yu bari yi.

وواقفونَ لديهِ عندَ حَدِّهمِ
من نقطةِ العلمِ أومنْ شكلةِ الحكمِ

Te ñuy taxaw ci kanamam ﷺ ci seen digg, ci lu tuuti ci xam-xam walla ci lu tuuti ci àtte.

فهْوَ الذي تَمَّ معناهُ وصُورَتُه
ثمَّ اصطفاهُ حبيباً بارىءُ النَّسمِ

Mooy ki nga xam ne jikkoom ak meloom mat nañu, te Boroom-bi sàkk yëpp tànn ko mu nekk ku mu bëgg.

مُنَّزَّهٌ عن شريكٍ في محاسنهِ
فَجَوْهَرُ الحُسْنِ فيهِ غيرُ مُنْقَسِمَ

Set na ci ku ko bokkal ci ay jikkoom yu rafet, ndax rafet-rafeet gi nekk ci moom ﷺ du séddaliku.

دَعْ ما ادَّعَتْهُ النَّصارَى في نَبيِّهِمِ
وَاحكُمْ بما شِئْتَ مَدْحاً فيهِ واحْتَكِمِ

Bàyyi leen li nasaraan yi wax ci seen yonent, te àtte ci li ngeen bëgg ci sant gi ngeen koy sant, te dëggal seen àtte.

وانْسُبْ إلى ذاتِهِ ما شِئْتَ مِنْ شَرَفٍ
وَانْسُبْ إلى قَدْرِهِ ما شِئْتَ منْ عِظَمِ

Jóox ko ﷺ ci jëmmam li ngeen bëgg ci daraja, te teg ko ci darajaam li ngeen bëgg ci màgg.

فإن فضلَ رسولِ اللهِ ليسَ لهُ
حَدٌّ فيُعْرِبَ عنه ناطِقٌ بفَمِ

Ndax màgg gi Yonent bi ﷺ amul dayo, ba kenn du ko man a wax ak gémmiñam.

لو ناسبتْ قدرهُ آياتهُ عظماً
أحيا اسمهُ حينَ يُدعى دارسَ الرِّممِ

Su fekkoon ne ay kàttanam dafa yem ak màggam, turam rekk, su ñu ko woowee, dafay yéesal yàq-yàq yi.

لَمْ يَمْتَحِنَّا بما تعْمل العُقولُ بِهِ
حِرْصاً علينا فلمْ ولَمْ نَهَمِ

Ci bëgg gi mu nu bëgg, teewul mu nu jéem ak lu xel yi jaaxaso ci, kon jaaxasowuñu te yàquwuñu.

أعيا الورى فهمُ معانهُ فليس يُرى
في القُرْبِ والبعدِ فيهِ غير منفحِمِ

Mboolem mbindeef yi sonn nañu ci xam ay maanaam, kon kenn du gis, muy ku jege walla ku sore, lu dul mu jaaxaso ci jëmmam.

كالشمسِ تظهرُ للعينينِ من بُعُدٍ
صَغِيرَةٍ وَتُكِلُّ الطَّرْفَ مِنْ أممٍ

Mel na ni jant bi, muy feeñ tuuti ci bët yi bu soree, waaye di sonal bët yi bu jegee.

وكيفَ يُدْرِكُ في الدُّنْيَا حَقِيقَتَهُ
قومٌ نيامٌ تسلَّوا عنهُ بالحُلُمِ

Te nan la nit ñi nekk ci néel, di ko ﷺ fàtte ci seen gént, di man a xam dëgg-dëggam ci àddina?

فمبلغُ العلمِ فيهِ أنهُ بشرٌ
وأنهُ خيرُ خلقِ اللهِ كلهمِ

Li gën a gudd ci xam-xam ci moom ﷺ mooy ne nit la, te mooy mbindeefu Yàlla mi gën a baax ci mboolem.

وَكلُّ آيِ أَتَى الرُّسْلُ الكِرامُ بها
فإنما اتَّصلتْ من نورهِ بهمِ

Te mboolem firnde yi yonent yu tedd yi indaale, ci dëgg-dëgg, ci leeram ﷺ lañu jële seen kàttan.

فإنهُ شمسٌ فضلٍ همْ كواكبها
يُظْهِرْنَ أَنْوارَها للناسِ في الظُلَم

Ndax moom ﷺ mooy jantu baax, te ñoom ñoo di ay biddiwam, di feeñal seen leer ci nit ñi ci guddi gi.

أكرمْ بخلقِ نبيٍّ زانهُ خُلُقٌ
بالحُسْنِ مُشْتَمِلٍ بالبِشْرِ مُتَّسِمِ

Yonent bu tedd la ﷺ, bu am jikko yu rafet, yu matale mboolem rafet-rafeet, te am mbég.

كالزَّهرِ في تَرَفٍ والبَدْرِ في شَرَفٍ
والبَحْر في كَرَمٍ والدهْرِ في هِمَمِ

Mel na ni ràpp ci yombal, weer wu mat ci daraja, géej ci yéwén, ak jamono ci cofeel.

كأنهُ وهو فردٌ من جلالتهِ
في عَسْكَرٍ حينَ تَلْقاهُ وفي حَشَمِ

Mel na ni moom ﷺ, doonul kenn, waaye ci màgg gi mu am, dafay mel ni nekk na ci diggu xare ak mbooloo bu ñu ko gis.

كَأَنَّما اللُّؤْلُؤُ المَكْنونُ في صَدَفِ
من معدني منطقٍ منهُ ومبتسمِ

Mel na ni perle bu nekk ci biir bëtam, ci ñaari barab yu baax yi la jóge, muy waxam ﷺ ak bëtam.

لا طِيبَ يَعْدِلُ تُرْباً ضَمَّ أَعْظُمَهُ
طُوبَى لِمُنْتَشِقٍ منهُ ومُلْتَئِم

Amul xajjañ bu yem ak suuf si tëgg ay yaramam ﷺ; barkeel na ki ci xonku te ci wékk.

أبان مولدهُ عن طيبِ عُنصرهِ
يا طِيبَ مُبْتَدَإٍ منه ومُخْتَتَمِ

Gaññoom ﷺ feeñal na sellu gu jëmmam; ah, lu sell la tàmbalim ak jeexam!

يومٌ تفرَّسَ فيهِ الفرسُ أنهمُ
قد أنذروا بحلولِ البؤسِ والنقمِ

Bés la woon boobu Pars yi gisoon ne, yéglal nañu leen ne musiba ak fey gi dina ñëw.

وباتَ إيوانُ كسرى وهو منصدعٌ
كشملِ أصحابِ كسرى غيرَ ملتئمِ

Iwanu Kisra fanaan na ci guddi googu mu tàccu te tas, mel ni mbooloom Kisra bi tasoon, duñu dajaloo mukk.

والنَّارُ خامِدَةُ الأنفاس مِنْ أَسَفٍ
عليه والنَّهرُ ساهي العين من سدمِ

Safara su sell si, mel ni dafa di xonk ci naqar, dafa fey ci kawam, te dex gi, bët yu neex yi ci naqar, dafa mel ni dafa woo.

وساء ساوة أن غاضتْ بحيرتها
ورُدَّ واردها بالغيظِ حين ظمىَ

Sawa naqar na bu bëtam woo, te ñi ñëw di naan, ñu leen di gëdd ci mer, seen mar du fey.

كأنَّ بالنارِ مابالماء من بللٍ
حُزْناً وبالماءِ ما بالنَّارِ من ضرمِ

Mel na ni safara si, ci naqaram, amoon na ndoxu ndox, te ndox mi, ci naqaram, amoon na safaru safara.

والجنُّ تهتفُ والأنوار ساطعةٌ
والحَقُّ يَظْهَرُ مِنْ مَعْنىً ومِنْ كَلِم

Jinn yi dañoo di yuuxu, te leer yu am solo di feeñ, ndax dëgg gi tàmbali na di feeñ ci maanaam yu xóot ak ci wax yu feeñ.

عَموُا وصمُّوا فإعلانُ البشائرِ لمْ
تُسْمَعْ وَبارِقَةُ الإِنْذارِ لَمْ تُشَم

Waaye ñoom gumbawoon nañu te dëgguñu, kon yégleel mbég yi dégguñu ko, te yégléel ay xibaar yu bon yi gisaguñu ko.

مِنْ بَعْدِ ما أَخْبَرَ الأقْوامَ كاهِنُهُمْ
بأَنَّ دينَهُمُ المُعْوَجَّ لَمْ يَقُمِ

Lii moo amoon gannaaw bi seen seetkat yi yégleelee nit ñi ne seen diine bu jeng bi du taxawati.

وبعدَ ما عاينوا في الأفقِ من شُهُبٍ
منقضةٍ وفقَ مافي الأرضِ من صنمِ

Te gannaaw bi ñu gisee biddiw yu di rot ci asamaan, di rot ci anam gu yem ak sanne gi ñuy sanni xërëm yi ci suuf.

حتى غدا عن طريقِ الوحيِ مُنهزمٌ
من الشياطينِ يقفو إثرَ منهزمِ

Ba ba ci yoonu wahyu, seytaane yi dañoo tas, kenn di daw gannaaw keneen.

كأَنُهُمْ هَرَباً أبطالُ أَبْرَهَةٍ
أوْ عَسْكَرٌ بالحَصَى مِنْ رَاحَتَيْهِ رُمِي

Ci seen daw gi, mel nañu ni jàmbaar yi Abraha, walla xare bu ñu sanni ak xeer yu tuuti ci loxoom ﷺ.

نَبْذاً بهِ بَعْدَ تَسْبِيحِ بِبَطْنِهما
نَبْذَ المُسَبِّحِ مِنْ أحشاءِ مُلْتَقِمِ

Ñu sanne leen, gannaaw bi ñu santee Yàlla ci biir loxoom ﷺ, mel ni ku sant Yàlla bi ñu sanne ci biir ginaar gi.

جاءتْ لدَعْوَتِهِ الأشجارُ ساجِدَةً
تَمْشِي إليهِ عَلَى ساقٍ بِلا قَدَمِ

Garab yi ñëw nañu ci wooteem ﷺ, di sujjoot, di jëm ci moom ci seen reen yi te amul tànk.

كأنَّما سَطَرَتْ سَطْراً لِمَا كَتَبَتْ
فروعها من بديعِ الخطِّ في اللقمِ

Mel na ni seen bànqaas yi bindoon nañu ci suuf, bind bu rafet, di wone seen yoon.

مثلَ الغمامةِ أنىَسارَ سائرةٌ
تقيهِ حرَّ وطيسٍ للهجيرِ حمي

Mel ni niiru, dafay dox fu mu ﷺ dox, di ko aar ci tàngooru jant bu tàng bi ci diggu bëcëg.

أقسمتُ بالقمرِ المنشقِّ إنَّ لهُ
مِنْ قَلْبِهِ نِسْبَةً مَبْرُورَةَ القَسَمِ

Ma jural weer wi séddaliku, ndax am na jokkoo ak xolam ﷺ, juróo bu dëggu.

ومَا حَوَى الغارُ مِنْ خَيْرٍ ومَنْ كَرَم
وكلُّ طرفٍ من الكفارِ عنه عمي

Te lu baax ak yéwén la kër gi amoon, waaye mboolem bëtu yéefar yi gumbawoon nañu ci.

فالصدقُ في الغارِ والصديقُ لم يرِما
وَهُمْ يقولونَ ما بالغارِ مِنْ أَرمِ

Dëgg gi ﷺ ak Dëggal kat bi (Abu Bakr) taxaw nañu ci kër gi, te yéefar yi di wax ne amul kenn ci biir kër gi.

ظَنُّوا الحَمامَ وظَنُّو العَنْكَبُوتَ على
خيْرِ البَرِيَّةِ لَمْ تَنْسُجْ ولمْ تَحُم

Dañoo xalaat ne pej yi ak jaaro bi, ci kaw mbindeef mi gën a baax, defuñu woon dara ngir aar ko.

وقايةُ اللهِ أغنتْ عن مضاعفةٍ
من الدروعِ وعن عالٍ من الأطمِ

Aaru Yàlla mat na, def na ne amul njariñ ci ay paj yu ñaar walla ay kër yu kawe.

ما سامني الدهرُ ضيماً واستجرتُ بهِ
إلاَّ استلمتُ الندى من خيرِ مُستلمِ

Mukk jamono sonaluma te ma wut ci moom ﷺ, lu dul ma am yéwén ci ki gën a baax ci ñi ñuy wut ci.

لاتنكرُ الوحيَ من رؤياهُ إنَّ لهُ
قَلْباً إذا نامَتِ العَيْنانِ لَمْ يَنمِ

Bu leen bañ wahyu bi ñëw ci ay ruyaam ﷺ, ndax amoon na xol bu yewwoon, ba bët yi nelaw itam.

وذاكَ حينَ بُلوغٍ مِنْ نُبُوَّتِهِ
فليسَ يُنْكَرُ فيهِ حالُ مُحْتَلِمِ

Lii amoon na ci tàmbali yonentam ﷺ, kon duñu ko mëna jàpp ni ab nelawkat la ci ay ruyaam.

تَبَارَكَ الله ما وحْيٌ بمُكْتَسَبٍ
وَلا نَبِيٌّ عَلَى غَيْبٍ بِمُتَّهَمِ

Yàlla barkeel na, ndax wahyu du luñuy am ci jéggoo, te yonent duñu ko sikk ci lu nekk ci gaañ gi.

كَمْ أبْرَأَتْ وَصِبا باللَّمْسِ راحَتهُ
وأَطْلَقَتْ أرِباً مِنْ رِبْقَةِ اللَّمَمِ

Ñaata ñu feebar la loxoom ﷺ wérël ci benn laal rekk, te ñaaata ñu am yëngu-yëngu la génne ci seeni jéng.

وأحْيَتِ السنَةَ الشَّهْبَاءَ دَعْوَتُهُ
حتى حَكَتْ غُرَّةً في الأَعْصُرِ الدُّهُمِ

Ñaanam ﷺ dafa yeesal at mu wow, mu am xiif, ba mu leer ni leer gu weex ci digg jamono ju gëna lëndëm.

بعارضٍ جادَ أو خلتَ البطاحَ بها
سيبٌ من اليَمِّ أو سيلٌ من العرمِ

Ci ab niir bu baax, tool yi dafa fees ba nga xalaat ni ndoxum géej la, walla ab taw bu jóge ci baraasu Al-Arem.

دعني ووصفي آياتٍ له ظهرتْ
ظهورَ نارِ القرى ليلاً على علمِ

Bayyi ma ma wax la ay firnde yu leer yu feeñoon ci moom ﷺ, yu leer ni safara yu dëkk yi ci guddi ci kaw tund.

فالدرُّ يزدادُ حُسناً وهو منتظمٌ
وليسَ ينقصُ قدراً غير منتظمِ

Ndax perel yi dañuy gëna rafet suñu leen boolee, te seen njariñ du wàññiku suñu leen tasaaree.

فما تَطاوَلُ آمالُ المَدِيحِ إلى
ما فيهِ مِنْ كَرَمِ الأَخْلاَقِ والشِّيَمِ

Kon, bëgg-bëggi sant du mat ci matal jikkoom ﷺ ju baax ak yéwénam.

آياتُ حقٍّ من الرحمنِ محدثةٌ
قَدِيمَةٌ صِفَةُ المَوْصوفِ بالقِدَم

Yile ay firnde yu dëgg lañu yu jóge ci Yàlla Yërmande ji, yu bees lañu, waaye dañuy wone melokaanu Ki ñu wax ni moo fi jiitu.

لم تقترنْ بزمانٍ وهي تخبرنا
عَن المعادِ وعَنْ عادٍ وعَنْ إرَمِ

Duñu jéngoo ak benn jamono, waaye dañuy xamal ñu Alaxira, ak askanu 'Ad ak Iram.

دامَتْ لَدَيْنا فَفاقَتْ كلَّ مُعْجِزَةٍ
مِنَ النَّبِيِّينَ إذْ جاءتْ ولَمْ تَدُمِ

Ñoo fi nekk ak ñun, kon dañoo gëna màgg ay mujiza yu yonent yi fi jiitu, yu feeñoon waaye dëggalewuñu.

مُحَكَّماتٌ فما تبقينَ من شبهٍ
لذي شقاقٍ وما تبغينَ من حكمِ

Leer nañu te dëgg lañu, duñu bàyyi benn sikk ci ku leen bañ, te duñu laaj benn àtte bu bees.

ما حُورِبَتْ قَطُّ إلاَّ عادَ مِنْ حَرَبٍ
أَعْدَى الأعادي إليها مُلقِيَ السَّلَمِ

Duñu ko xeex mukk, lu dul noon yi gëna bon dañuy dellu ci xeex bi, di jébbalu ci jàmm.

رَدَّتْ بلاغَتُها دَعْوى مُعارِضِها
ردَّ الغيور يدَ الجاني عن الحُرمِ

Waxam ﷺ bu rafet dafa génne ay waxi noonam, ni ku am cofeel di génne loxoy bon ci lu sell.

لها مَعانٍ كَمَوْجِ البَحْر في مَدَدٍ
وفَوْقَ جَوْهَرِهِ فِي الحُسْنِ والقِيَمِ

Ay maanaam ﷺ dañoo yaatu ni ay waaxu géej, te gëna rafet te gëna am njariñ ci lu mu am.

فما تُعَدُّ وَلا تُحْصَى عَجَائبُها
ولا تُسامُ عَلَى الإكثارِ بالسَّأَمِ

Ay njaxanam ﷺ duñu lim, duñu xam, te du tax nga sonn ci luñu ko wax lu bari.

قرَّتْ بها عينُ قاريها فقلت له
لقد ظفِرتَ بِحَبْلِ الله فاعْتَصِمِ

Bëtu ku ko jàng dafa dal ci moom, kon ma wax ko: "Am nga buumub Yàlla, kon jàppal ko bu baax."

إنْ تَتْلُها خِيفَةً مِنْ حَرِّ نارِ لَظَى
أطْفَأْتَ نارَ لَظَى مِنْ وِرْدِها الشَّبمِ

Su nga ko jàngee ci ragal tàngooru safara, dinga fey safara ci jàngam ju sedd.

كأنها الحوضُ تبيضُّ الوجوه به
مِنَ العُصاةِ وقد جاءُوهُ كَالحُمَمِ

Mel na ni Hawzu Kawthar ﷺ, fa kanam yi di weexal, yu bàkkaar yi ñëw ni ay xarbon.

وَكالصِّراطِ وكالمِيزانِ مَعدِلَةً
فالقِسْطُ مِنْ غَيرها في الناس لَمْ يَقُمِ

Yelefam mel na ni Yoon wu jub ak Misaan ci jubam, ndax su fekkoon ne amul, jub du am ci nit ñi.

لا تعْجَبَنْ لِحَسُودٍ راحَ يُنكِرُها
تَجاهُلاً وهْوَ عَينُ الحاذِقِ الفَهِمِ

Bul jaaxle ci ku lañuñu di bañ yile jikko ci bët-bëtu xamadi, te moom la gëna xam te gëna am xel.

قد تنكرُ العينُ ضوء الشمسِ من رمدٍ
ويُنْكِرُ الفَمُّ طَعْمَ الماء منْ سَقَم

Bët mën na bañ leeru jant ci feebar, te gémmiñ mën na bañ neexu ndox ci feebar.

ياخيرَ من يَمَّمَ لعافونَ ساحتَهُ
سَعْياً وفَوْقَ مُتُونِ الأَيْنُقِ الرُّسُمِ

Yaa gëna baax ci ñi ñuy seet ci seen barab bu sell, ci tànk walla ci ginnaaw yéen yu gaaw yi.

وَمَنْ هُو الآيَةُ الكُبْرَى لِمُعْتَبِرٍ
وَمَنْ هُوَ النِّعْمَةُ العُظْمَى لِمُغْتَنِمِ

Te ku la gëna màgg ci firnde ci ku xalaat, te ku la gëna màgg ci barke ci ku bëgg am.

سريتَ من حرمٍ ليلاً إلى حرمِ
كما سرى البدرُ في داجٍ من الظلمِ

Dafa dox ci guddi ci barab bu sell ba ci beneen, ni weer wi di dox ci lëndëm gu réy.

وَبِتَّ تَرْقَى إلَى أنْ نِلْتَ مَنْزِلَةً
من قابِ قوسينِ لم تدركْ ولم ترمِ

Te yéeg nga ci guddi ba am daraja ci "ñaari xàjj" walla gëna jege, daraja jooju kenn amagu ko te kenn bëggagu ko.

وقدَّمتكَ جميعُ الأنبياءِ بها
والرُّسْلِ تَقْدِيمَ مَخْدُومٍ عَلَى خَدَم

Te yonent yépp ak ndaw yépp ñoo la jiitaloon ci yéeg gi, ni ñuy jiital boroom kër ci ay jaamam.

وأنتَ تخترق السبعَ الطِّباقَ بهمْ
في مَوْكِبٍ كنْتَ فيهِ صاحِبَ العَلَمِ

Te da nga jaar ci asamaan yu juróom ñaari tabax yi ak ñoom, ci ab doxlin bu màgg fa nga doon yor raaya bi.

حتى إذا لَمْ تَدَعْ شَأْواً لمُسْتَبِقٍ
من الدنوِّ ولا مرقيً لمستنمِ

Ba nga bañ a bàyyi benn bëgg-bëgg ci ku bëgg a jege, te bañ a bàyyi benn yéeg ci ku bëgg a yéeg.

خفضتَ كلَّ مقامٍ بالإضافة إذ
نُودِيتَ بالرَّفْعِ مِثْلَ المُفْرَدِ العَلَم

Da nga wàññi daraja yépp ci ni ñu la waxee, ba ñu la woowee ci daraja ju màgg, ni ab raaya bu kenn amul.

كيما تفوزَ بوصلٍ أيِّ مستترٍ
عن العيونِ وسرٍّ أيِ مُكتتمِ

Ngir nga am benn boole bu nekk ci gaañ ci bët yépp, ak ab mbóot mu nekk ci gaañ gu réy.

فَحُزْتَ كلَّ فَخَارٍ غيرَ مُشْتَرَكٍ
وجُزْتَ كلَّ مَقامٍ غيرَ مُزْدَحَمِ

Kon, am nga màggal yépp yu kenn bokkul ak yaw, te jaar nga ci daraja yépp yu kenn feesul.

وَجَلَّ مِقْدارُ ما وُلِّيتَ مِنْ رُتَبٍ
وعزَّ إدْراكُ ما أُولِيتَ مِنْ نِعَمِ

Te màgg na daraja yi ñu la jox, te am na barke yu kenn mënul a xam yu ñu la jox.

بُشْرَى لَنا مَعْشَرَ الإسلامِ إنَّ لنا
من العنايةِ رُكناً غيرَمنهدمِ

Xéewal ci ñun, mbooloom Lislaam, ndax am nañu, ci Yàlla, ab ponk bu du ruy.

لمَّا دعا الله داعينا لطاعتهِ
بأكرمِ الرُّسلِ كنَّا أكرمَ الأممِ

Bi Yàlla woowee sunu woowekat ﷺ ci toppam, ci ndaw yi gëna màgg, ñun lañu doon askan wi gëna màgg.

راعتْ قلوبَ العدا أنباءُ بعثتهِ
كَنَبْأَةٍ أَجْفَلَتْ غَفْلاً مِنَ الغَنَمِ

Xibaari yonentam ﷺ dafa jaxasoo xolu noon yi, ni ab xibaar bu jaxasoo xar yi gaañ.

ما زالَ يلقاهمُ في كلِّ معتركٍ
حتى حَكَوْا بالقَنا لَحْماً على وضَم

Dafa leen di fekk ci xeex yépp, ba ñu mel ni yàpp ci kaw bànk.

ودوا الفرار فكادوا يغبطونَ بهِ
أشلاءَ شالتْ مع العقبانِ والرَّخمِ

Dafa leen neex a daw, te dañoo bëggoon a mel ni ay yàpp yu simmiiku yu mbaam-xaj yi ak gënn yi yóbb.

تمضي الليالي ولا يدرونَ عدتها
ما لَمْ تَكُنْ مِنْ ليالِي الأَشْهُرِ الحُرُمِ

Guddi yi dafa jaar, te xamunu limam, lu dul guddi yi ci weer yu sell yi lañu bokk.

كأنَّما الدِّينُ ضَيْفٌ حَلَّ سَاحَتَهُمْ
بِكلِّ قَرْمٍ إلَى لحْمِ العِدا قَرِم

Mel ni diine gi, muy gan, dafa fekk fa seen diggante, ak mbooleem xeexkat bu am doole, bu am yéene lool ci yàq seen noon yi.

يَجُرُّ بَحْرَ خَمِيسٍ فوقَ سابِحَةٍ
يرمي بموجٍ من الأبطالِ ملتطمِ

Mu ﷺ yóbbóon mbooloo mu mel ni géej, ñu taxaw ci fas yu gaaw, di sànni ay waweer yu mel ni ay jàmbaar yu di bëggoo.

من كلِّ منتدبٍ لله محتسبٍ
يَسْطو بِمُسْتَأْصِلٍ لِلْكُفْرِ مُصطَلِم

Ku ci nekk jàmbaar la bu joxe boppam Yàlla, di wut alaxiraam, di door ak ngànnaay gu di dindi te di yàq bëgguma Yàlla gi.

حتَّى غَدَتْ مِلَّةُ الإسلام وهْيَ بِهِمْ
مِنْ بَعْدِ غُرْبَتِها مَوْصُولَةَ الرَّحِم

Ba diine Lislaam, ci seen liggéey, ginaaw bi mu nekkee ci jafe-jafe, dafa taxaw bu baax te jéggi ak ay mbokk.

مكفولةً أبداً منهم بخيرٍ أبٍ
وخير بعلٍ فلم تيتم ولم تئمِ

Ñu wóor ko ba fàww, mel ni baay bu gën ak jëkkër bu gën, duñu ko bàyyi mu nekk jirim mbaa mu amul ku ko aar.

هُم الجِبالُ فَسَلْ عنهمْ مُصادِمَهُمْ
ماذا رأى مِنْهُمُ في كلِّ مُصطَدَم

Ñoom ay montaañ lañu, kon laajal seen noon yi lan lañu gis ci ñoom ci mbooleem xeex bu nekk.

وسل حُنيناً وسل بدراً وسلْ أُحُداً
فُصُولَ حَتْفٍ لهُمْ أدْهَى مِنَ الوَخَم

Te laaj Hunayn, te laaj Badr, te laaj Uhud, ndax ñoom seede lañu ci ay xaatim yu metti yu dal seen noon yi, yu gën a ragal lu nekk.

المصدري البيضَ حُمراً بعدَ ما وردت
من العدا كلَّ مُسْوَّدٍ من اللممِ

Ñoom ñoo laal seen jaasi yu weex yu xonq ginaaw bi ñu dajee ak mbooleem noon bu ñuul xar.

وَالكاتِبِينَ بِسُمْرِ الخَطِّ مَا تَرَكَتْ
أقلامهمْ حرفَ جسمٍ غبرَ منعجمِ

Te ñoom ñoo di bindkat yi, ak seen njaxana yu xonq, bindoon nañu bind gu mel ni seen bindoŋ yi bàyyiwul benn wàllu yaram bu ñu jàppul.

شاكي السِّلاحِ لهم سيمى تميزهمْ
والوردُ يمتازُ بالسيمى عن السلمِ

Ñu am ngànnaay yu bare, ñu am melokaan bu leen di xàmmee, ni roos bi di meloowoo ak garab gu mel ni akasia.

تُهدى إليكَ رياحُ النصرِ نشرهمُ
فتحسبُ الزَّهرَ في الأكمامِ كلَّ كمي

Ngelawu ndam li di yóbb seen xejj ci yaw, di la def nga gis mbooleem xeexkat ni ay ràpp yu di ràpp ci seen biir.

كأنهمْ في ظهورِ الخيلِ نبتُ رُباً
مِنْ شِدَّةِ الحَزْمِ لاَ مِنْ شِدَّةِ الحُزُم

Ci ginaaw seen fas yi, ñu mel ni ay garab yu dëgër ci tund yi, ci seen dëgër-dëgër, du ci doole seen sàddal yi rekk.

طارت قلوبُ العدا من بأسهمِ فرقاً
فما تُفَرِّقُ بين البهم والبُهمِ

Xol yu seen noon yi daanu nañu ci ragal ci seen doole, ñu tàbbi ci jaaxle ba duñu mën a xam diggante ñu néew doole ak ñu am doole.

ومن تكنْ برسول الله نصرتُه
إن تلقهُ الأُسدُ في آجامها تجمِ

Te ku Yónnent bi ﷺ jox ndam, bu gaynde yi dajee ak moom ci seen bàmmeel, dañuy noppi ci ragal.

ولن ترى من وليٍّ غير منتصرِ
بهِ ولا مِنْ عَدُوّ غَيْرَ مُنْقصمِ

Te doo gis mukk ku ko ﷺ dimbali te amul ndam ci moom, mbaa noon bu ñu yàqul.

أحلَّ أمَّتَهُ في حرزِ ملَّتهِ
كاللَّيْثِ حَلَّ مَعَ الأشبال في أجَم

Mu ﷺ dëkkaloon askanam ci wóor ci seen diine, ni gaynde di dëkk ak ay doomam ci àll bu dëgër.

كمْ جدَّلَتْ كلماتُ اللهِ من جدلٍ
فيهِ وكم خَصَمَ البُرْهانُ مِنْ خَصِمِ

Ñaata werante lañu réglé ak kàddug Yàlla ci moom ﷺ, te ñaata noon lañu daaneel ak seede bu leer!

كفاكَ بالعِلْمِ في الأُمِيِّ مُعْجِزَةً
في الجاهليةِ والتأديبِ في اليتمِ

Dafa doy ci yaw ni ay kàttan, xam-xam bi nekk ci Yónnent bi ﷺ bu amuloon jàng, ci jamono ju amuloon xam-xam, ak njàngaleem bu mat ci bi mu nekkee jirim.

خَدَمْتُهُ بِمَديحٍ أسْتَقِيلُ بِهِ
ذُنُوبَ عُمْرٍ مَضَى في الشِّعْرِ والخِدَم

Dama ko ﷺ liggéeyal ak cant gii, ci lii laay jéggalu ci bàkkaar yu dund gu jàll ci woy ak liggéeyal nit ñi.

إذ قلداني ما تُخشى عواقبهُ
كَأنَّني بهما هَدْيٌ مِنَ النَّعَم

Ndax ñoom (woy ak liggéey) dafa ma teg ay njuréef yu ma ragal seen mujj, mel ni, ci seen taxawu, dama di rëbb.

أطَعْتُ غَيَّ الصِّبَا في الحَالَتَيْنِ ومَا
حصلتُ إلاَّ على الآثامِ والندمِ

Dama toppoon bët-bët bu ndaw ci ñaari wàll yi, te ci loolu, amuma lu dul bàkkaar ak réccu.

فياخسارةَ نفسٍ في تجارتها
لم تشترِ الدِّينَ بالدنيا ولم تَسُمِ

Aay, lu yàq xol bu metti ci njàggaleem ci àddina, ndax jëndul diine ak àddina ju jàll te deful ci lu nekk.

وَمَنْ يَبِعْ آجِلاً منهُ بِعاجِلِهِ
يَبِنْ لهُ الغَبْنُ في بَيْعِ وَفي سَلَمِ

Te ku jënd alaxiraam ak àddinaam ju jàll, yàq gi dina leer ci moom ci mbooleem njàggale, bu gaaw mbaa bu gudd.

إنْ آتِ ذَنْباً فما عَهْدِي بِمُنْتَقِضٍ
مِنَ النبيِّ وَلا حَبْلِي بِمُنْصَرِمِ

Bu ma defee bàkkaar, sama àtte ak Yónnent bi ﷺ du tàbbi, te sama lëkkaloo ak moom du dagg mukk.

فإنَّ لي ذمةً منهُ بتسميتي
مُحمداً وَهُوَ الخَلْيقِ بالذِّمَمِ

Ci dëgg, dama am wóoraange ci moom ﷺ ci sama tur bi di Muhammad, te moom ﷺ moo gën a yelloo ci dëgëral ay àtte yu mel nii.

إنْ لَمْ يَكُن في مَعادِي آخِذاً بِيَدِي
فضلاً وإلا فقلْ يازَلَّةَ القدمِ

Bu mu ﷺ ma jàppul ci loxo ci Bisub Dellu gi, kon dëgg la, nit dina wax, "Aay, lu metti lool!"

حاشاهُ أنْ يحرمَ الرَّاجي مكارمهُ
أو يرجعَ الجارُ منهُ غيرَ محترمِ

Dafa sori ci moom ﷺ mu bañal ku am yéene ci moom, mbaa ku wut wóoraange ci moom mu dellu te amul teraanga.

ومنذُ ألزمتُ أفكاري مدائحهُ
وَجَدْتُهُ لِخَلاصِي خيرَ مُلْتَزِم

Te ginaaw bi ma joxee sama xalaat yi ci cantam ﷺ, dama ko fekk muy wóoraange bu gën ci sama mucc.

وَلَنْ يَفُوتَ الغِنى مِنْهُ يداً تَرِبَتْ
إنَّ الحَيا يُنْبِتُ الأزهارَ في الأكَمِ

Te yombalam bu bare ﷺ du bañ mukk a jot loxo bu néew doole, ndax dëgg la, taw bi di jox dund di def ràpp yi ñuy ràpp ci tund yi sax.

وَلَمْ أُرِدْ زَهْرَةَ الدُّنْيا التي اقتطَفَتْ
يدا زُهيرٍ بما أثنى على هرمِ

Wutuma ràpp bu jàll bu àddina, ni bu Zuhayr jël ci cantam ci Haram.

يا أكرَمَ الخلق مالي مَنْ أَلُوذُ به
سِوَاكَ عندَ حلولِ الحادِثِ العَمِمِ

Yaa gën ja tedd ci mbindeef yi, amuma kenn ku ma des lu dul yaw ﷺ, ngir nga taxawu ma ci kanam Yàlla, su musiba yu rëy yi dikkee.

وَلَنْ يَضِيقَ رَسولَ الله جاهُكَ بي
إذا الكريمُ تَحَلَّى باسْمِ مُنْتَقِمِ

Te sa daraja bu kawe, yaw Yónnentu Yàlla ﷺ, du xat ci sama taxawu, sax bu Boroom bi Joxe-Joxe di sol boppam ak turu Weccikat bi.

فإنَّ من جُودِكَ الدنيا وَ ضَرَّتها
ومن علومكَ علمَ اللوحِ والقلمِ

Ndax ci sa yombal bu bare ﷺ la àddina ak alaxira di génne, te ci sa xam-xam bu xóot ﷺ la xam-xamu Al-Lawhul Mahfuz ak Xalima bi di génne.

يا نَفْسُ لا تَقْنَطِي مِنْ زَلَّةٍ عَظُمَتْ
إنَّ الكَبائرَ في الغُفرانِ كاللَّمَمِ

Yaw sama xol, bu la bàkkaar bu rëy tax a tiit, ndax dëgg la, ci jéggalug Yàlla gu yaatu, sax bàkkaar yu mag yi mel nañu ay bàkkaar yu ndaw.

لعلَّ رحمةَ ربي حين يقسمها
تأتي على حسب العصيانِ في القسمِ

Mën na ne yërmandeem Boroom bi, bu ko séddalee, dina séddoo ci ni bàkkaar bi toll ci séddale gi.

ياربِّ واجعل رجائي غير منعكسٍ
لَدَيْكَ وَاجعَلْ حِسابِي غَيرَ مُنْخَزِمِ

Yaw Boroom bi, na sama yéene ci Yaw dëgër, te na sama njàngale du yàqu.

والطفْ بعبدكَ في الدارينَِّ إن لهُ
صبراً متى تدعهُ الأهوالُ ينهزمِ

Te yombalal sa jaam ci ñaari àddina yi, ndax muñam, bu ko ragal yi daloo, dina gaaw a daanu.

وائذنْ لِسُحْبِ صلاةٍ منكَ دائمةٍ
على النبيِّ بمنهلٍّ ومنسجمِ

Te mayal ay niir yu barke yu sax ci Yaw ñuy wàcc ci Yónnent bi ﷺ, ñuy génne bu bare te sax.

ما رَنَّحَتْ عَذَباتِ البانِ ريحُ صَباً
وأطْرَبَ العِيسَ حادي العِيسِ بِالنَّغَمِ

Ba ngelawu penku bi di yengal ay bànqaas yu ndaw yu garab gu Ban, te ku yóbbóon gëléem yi di leen bégal ak woyam wu neex.