G'aybga imon
Dunyo faqat bizning chegaralangan hislarimiz idrok etgan narsalarga cheklanmagan; haqiqat kuzatuv olami (shahodat)dan ko‘ra kengroqdir. Ruh — bizning hayotimiz siri — uning mohiyati hissiy idrokimizga yo‘q bo‘lsa ham haqiqiydir. Shunday qilib, g'aybga imon mu’minni ajratib turadi: u moddiy olam orqasidagi narsalarni Allohning haq gapiga tayangan holda qabul qiladi, bu esa eng oliy darajadagi ishonchdir.
Allohning hikmati va rahmati bois, U bizning o‘zi bilan anglab yetolmaydigan narsalarni vahiylari orqali xabar qilgan; bu xabarlar bizdan tashqaridan kelgan. Bu ilohiy xabarlar turli yo‘llar bilan yetkazilgan, eng ulug‘i — farishtalarni tanlangan payg‘ambarlarga yuklashdir, ular orqali shariat yetkazilgan; bu bizni moddiy qatordagi cheklanishlardan chiqarib, Allohni va oxiratni bilish doirasiga olib kiradi.
Axloqiy kamol faqat e'tiqod asosida barqaror bo‘ladi: mu’min Allohning uni sirtdan va ichkaridan ko‘rayotganini bilsa, u faqat tarbiya va yaxshilikga sodiq qoladi, yovuzlikdan tiyiladi, maqtov yoki tanqid bo‘ladimi, yo‘qmi. Faqat moddiy sabablar bilan o‘z harakatlarini izohlovchi odam esa shaxsiy manfaatlarining qamig‘ida qoladi va ruhiy va insoniy olijanob qadriyatlardan chetda qoladi.
Xulosa qilib aytganda, g'aybga imon koinot qonunlari bilan zid emas; Alloh sabablar va sabablardagi yaratuvchidir. Ba'zilar ilm bilan g'aybiy narsalar o‘rtasida ziddiyat bor deb hisoblashsa, bu aslida tushunishdagi zaiflikdir. Misol uchun, ob-havo prognozi g'aybni bilish emas, balki Allohning tabiatdagi sunnatlarini kuzatish va ulardan xulosa chiqarishdir; xuddi pochta kelishini oldindan aytib beruvchi kimsaning uni kelishi oldidan bilishi kabi.
إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.
من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.
إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.
ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.