Oxiratga imon

Musulmon o'ylaydi-ki, o'lim mavjudlikning tugashi emas, balki amallar uyi (dunyodan) abadiy hayotga — har bir inson uchun haqiqiy boshlanishga o‘tishdir. Beparvo kishilar o‘limni so‘nggi nuqta deb bilsa, mu’min uni dunyo bexabarligidan uyg‘onish deb biladi: dabro‘z (barzax) hayoti boshlanadi, u abadiy ne’mat yoki azobdan oldingi davrdir, shuning uchun mu’min doim Alloh bilan yuzma-yuz kelishga tavba, istig‘for va huquqlarni egalariga qaytarish orqali tayyor bo‘ladi.

Oxiratni yodga olish mu’min hayotini tartibga soluvchi muhim ustun hisoblanadi; mu’min marhumlar va qabrlarga qarab, oxiri shu ekanligini eslaydi, biroq vahimaga tushmaydi, balki vaqt o‘tgunga qadar o‘zini hisobga oladi. Haqiqiy mu’min uchun oxiratni eslash ibodatlarga sabr qilishda yordam, gunohdan tiyilish uchun kuchli undov bo‘lib xizmat qiladi — u Allohning roziligini tilab, Uning azobidan qo‘rqadi, chunki o‘sha kunda qalblar va nigohlar boshqa tus oladi.

Qiyomatning turishi va odamlarning qabrlardan tirilishi paytida har bir kishi o‘sha holatda jo‘natiladi, ularning barchasi yig‘ilib, ilohiy adolat huzurida hisob-kitobga tortiladi. O‘sha qiyin kunda har bir insonning amallari aniq qayd etilgan kitob o‘qiladi; u yerda boylik va obro‘ foyda bermaydi: solih amallari bo‘lganlar najot topadi, nafsiga ergashgan va Robbini inkor etganlar esa ranj bilan yuzlashadi — har kimning mukofoti uning imoni va amali bo‘yicha bo‘ladi.

Mu’minlarning Jannatdagi maqomlari ularning ikhlasiga va jihodiga qarab farq qiladi; bu joyni Alloh taqvo qilganlar, dunyoda haqiqat yo‘lida sabr qilganlar uchun tayyorlagan. Inkorderlik qilgan va rad etganlar esa kufrlarining oqibatini qiyomat kuni chuqur yo‘qotish sifatida sezadilar, chunki afsus va pushaymonlik ularga foyda bermaydi. Shu bois, mu’min Allohning marhamati va mag‘firatini umid qilib, o‘ng tomon egalaridan bo‘lishga intiladi va Uning g‘azabiga va azobiga olib keluvchi narsalardan saqlanadi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.