Rasullarga imon
Odamlar rasullarga muhtojdir, chunki ular ham oʻsha odamlar guruhidan boʻlgan insonlar: tugʻiladi, oʻladi, ovqat yeydi va bozorlarda yuradi. Qadim xalqlar insonlarni yuborishga hayron boʻlgan, ammo Alloh rasulning oʻz qavmining ichidan boʻlishi kerakligini shunday belgilagan ki, odamlar undan namuna olar edi. Rasullarda hech qanday ilohiylik yoʻq; ular Alloh tomonidan tanlab olingan hurmatli bandalardir, ularga vahiy yuborilgan.
Rasullarning ismat (xato qilmaslik) jihati asosan shariatni yetkazishda mustahkamdir; ular Allohdan rivoyat qilsalar, oʻz oʻy- xohishlariga binoan gapirmaydilar. Dunyoviy masalalar yoki vahy tushmagan shaxsiy ijtihodlarda xato qilishlari mumkin, lekin Alloh ularga rostlikni koʻrsatadi va xatoni tuzatadi — buning dalili koʻplab rivoyatlar, masalan koʻrmas odam voqeasi yoki Bedr asirlarining tarixi kabi.
Muhammad ﷺ paygʻambarlar zanjirining oxiridir va uning risolasi barcha odamlar uchun umumiy, har zamon va makonga mosdir. Shariatda katta darajada moslashuvchanlik mavjud: aqidalar va ibodatlar boʻyicha qatʼiy matnlar oʻzgarmas, ammo muomalot va siyosat kabi sohalarda musulmonlarga umumiy manfaati taʼminlanganki, ijtihod qilish uchun keng maydon qoldirilgan, albatta Islomning umumiy qoidalariga rioya qilish sharti bilan.
Muhammad ﷺning shaxsiyati oʻz-oʻzicha bir moʻjizadir; uning toʻgʻrisi, halolligi, ashablari oldidagi kamtarligi va zohid hayoti uning ulugʻvorligiga dalildir. U mukammal inson edi, biroq Alloh uni maxsus tarzda tanlab, unga risolani ato etgan; Muhammad ﷺ insoniyat tarixida oʻziga xos namunadir va Alloh uning singari bir zotni boshqa odamlar zoti orasida yaratmagan.
يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.
عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.
محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.
تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.