Gëm Dogalu Yàlla
Gëm Dogalu Yàlla ci Lislaam tekkiwul ñu jafeel nit ki walla mu wéeru rekk te jëful dara, waaye mooy nangu nammeelu Yàlla tey dëggal itam sañ-sañu nit ki ci jëfam. Mandargay maandug Yàlla mëneesu ko koo natt ak nattukaayu nit ñi nga xam ne matul. Noonu la ndongo mën a gise yar bi ko jànglekatam di yar, mu jàppe ko tooñ, fekk te mooy maandute gi gën te mi ngi ko ciy jariñ. Noonu itam la dogali Yàlla mën a ñoo feeñe ni lu lëndëm, waaye ci biiram, ay njekk lañ ak maandute gu ñu mënta xam ànd ak xam-xam bépp.
Yàlla dafa jox doomu aadama xel ak sañ-sañu tànn, te ci li mu ko manalee ak ci goreem rekk la koy àtte. Mbind yi mel ni ñu ngi wax ci jafeel, ci mbiri àddina yu mag yi ñu mënul dara lañuy wax, te jaam bi kenn du ko ci laaj dara. Waaye jëf yi nga xam ne yool walla mbugal a ciy juddoo, ñoo ngi ci biir tànnéefu nit ki. Looloo tax, jub ak réer, ñoo ngi juddoo ci saytug nit ki ak i jëfam yi mu tànn ci bànneexam.
Kilifa yu baax ya ñu jiitu jàppoon nañu gëm Dogalu Yàlla muy seen jàppandal ngir ñu liggéey, jiyaar tey sàkku sabab yi, ñu gëm ne wërsëg ak besu faatu dogal nañu leen. Looloo tax ñu liggéey bu baax te wéeru ci Yàlla, te bañ a tayel walla ñu yoomb. Waaye ku jël Dogal di ko teg ngir firndeel ag neew-dooleem walla bàkkaaram, loolu ag tegtal la gu ñakk doole te ñu delloo ko. Ndaxte nit ki xamul li ko xaar ca kanam, waaye bànneexu bakkanam rekk la topp. Kon kenn amul ngànt ci bàyyi li ko Yàlla santaan.
الإيمان بالقدر في الإسلام لا يعني الجبر أو التواكل، بل هو إقرار بمشيئة الله مع إثبات مسؤولية الإنسان. إن عدالة الله لا تُقاس بمقاييس البشر القاصرة؛ فكما قد يرى التلميذ تأديب معلمه ظلماً وهو عين العدل لمصلحته، قد تبدو لنا أقدار الله غامضة، لكنها في جوهرها حكمة وعدل لا نحيط بكافة جوانبهما.
يعطي الله الإنسان عقلاً وإرادة، ويحاسبه في نطاق قدرته وحريته فقط. النصوص التي توحي بالإجبار تشير إلى أمور كونية فوق طاقتنا لا يُسأل عنها العبد، بينما الأعمال التي يترتب عليها الثواب والعقاب هي في دائرة اختيار الإنسان. لذا، فإن الهداية والضلال هما نتيجة لسعي المرء وأعماله التي اختارها بإرادته الحرة.
اتخذ السلف الصالح من الإيمان بالقدر دافعاً للعمل والجهاد والأخذ بالأسباب، مؤمنين أن الرزق والأجل مقدران، فعملوا بجد وتوكلوا على الله دون كسل أو خمول. أما الاحتجاج بالقدر لتبرير التقصير أو المعصية فهو حجة واهية ومردودة، لأن الإنسان لا يعلم غيبه، بل يستجيب لشهوته، فليس لأحد عذر في ترك ما أمره الله به.