القصيدة المُضَرِيَّة

في الصلاة على خير البرية — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)

قصيدة في الصلاة والسلام على النبي ﷺ، مطلعها «يا رَبِّ صَلِّ عَلَى المُخْتَارِ مِنْ مُضَرٍ»، جمع فيها البوصيري ألوانًا من التعداد البديع في الصلاة على النبي ﷺ بعدد الحصى والثرى وقطر الماء وورق الأشجار، وختمها بالدعاء والترضي عن الخلفاء الراشدين. وقد تلقّتها الأمة بالقبول وحُفظت في مجالس الذكر شرقًا وغربًا.

I-Qasidat al-Mudariyya — Imam Sharaf ad-Din al-Busiri

Inkondlo yokucela izibusiso kuMprofethi ﷺ, iqala ngokuthi 'O Nkosi yami, yethula izibusiso Zakho kuMuntu Okhethiweyo wase-Mudar.' Kuyo u-al-Busiri uhlanganisa izinhlu ezinhle kakhulu — izibusiso eziningi njengamatshe, inhlabathi, amaconsi emvula namaqabunga ezihlahla — ephetha ngomkhuleko nokudumisa ama-caliph aqondiswe kahle. Ishiwo ngothando emihlanganweni yokukhumbula kulo lonke izwe lamaSulumane.

يا رَبِّ صَلِّ عَلَى المُخْتَارِ مِنْ مُضَرٍ
وَالأَنْبِيا وَجَميعِ الرُّسْلِ مَا ذُكِرُوا

Nkosi, thobela izibusiso kuMuntu Okhethiweyo wakwaMudar, nakubo bonke Abaprofethi nezithunywa njalo uma bekhunjulwa ﷺ.

وَصَلِّ رَبِّ عَلَى الهَادِي وَشِيْمَتِهِ
وَصَحْبِهِ مِنْ لِطَيِّ الدِّينِ قدْ نَشَرُوا

Futhi thobela, Nkosi, uMholi nesimilo sakhe esihle, kanye nabangane bakhe abasakaza ngenkuthalo inkolo ehlanzekile.

وَجاهَدُوا مَعَهُ في اللهِ وَاجْتَهَدُوا
وهاجَرُوا ولَهُ آوَوْا وَقَدْ نَصَرُوا

Bazikhandla naye ngenxa kaNkulunkulu, bazinikela, bafuduka, bamnika indawo yokukhosela, futhi bamsekela ngempela.

وبَيَّنُوا الْفَرْضَ وَالمَسْنُونَ وَاعْتَصَبُوا
للهِ وَاعْتَصِمُوا باللهِ وَانْتَصَرُوا

Bacacisa okuyisibopho nemikhuba enconywayo, bahlangana ngenxa kaNkulunkulu, babambelela kuye, futhi banqoba.

أزْكَى صَلاَةٍ وأتماها وَأَشْرَفَها
يُعِطِّرُ الكَوْنُ رَيَّا نَشْرها العَطِرُ

Kwangathi izibusiso ezihlanzeke kakhulu, eziphelele kakhulu, nezihlonipheke kakhulu zingaba phezu kwabo, okusabalala kwazo okunephunga elimnandi kuqabula yonke indalo.

مَفْتُوقَةً بِعَبِيرِ الْمِسْكِ زَاكِيةً
مِنْ طِيبها أَرَجُ الرَّضْوَانِ يَنْتَشِرُ

Zigcwele iphunga elimnandi elihlanzekile lomusk, okusuka ebumnandini balo iphunga lenjabulo yaphezulu lisakazeka kude nakude.

عَدَّ الْحَصَى وَالثَّرَى والرَّمْلِ يَتْبَعُهَا
نَجْمُ السَّماءِ وَنَبْتُ الأَرْضِ والمَدَرُ

Izibusiso ezingangamanani amatshe amancane, inhlabathi, nesihlabathi, kulandele izinkanyezi zesibhakabhaka, izitshalo zomhlaba, nezigaxa zenhlabathi.

وَعَدَّ ما حَوَتِ الأُشْجَارُ منْ وَرَقٍ
وكُلِّ حَرْفٍ غَدَا يُتْلَى وَيُستَطَرُ

Futhi ngokwenani lamaqabunga azo zonke izihlahla, nalo lonke uhlamvu olufundwayo nolubhalwayo.

وَعَدَّ وَزْنَ مَثاقِيلِ الْجِبالِ كَذَا
يلِيهِ قَطْرُ جَمِيعِ الماءِ والمَطَرُ

Futhi ngokwesilinganiso sobunzima bezintaba, kulandele amaconsi awo wonke amanzi nemvula.

وَالطَّيْرِ وَالوَحْشِ وَالأسْماكِ مَعْ نَعَمٍ
يَتْلُوهُمُ الجِنُّ وَالأمْلاكُ وَالبَشَرُ

Futhi ngokwenani lezinyoni, izilwane zasendle, izinhlanzi, nezilwane ezifuywayo, kulandele amaJinn, izingelosi, nabantu.

والذَّرُّ والنَّمْلُ معَ جَمْعِ الحُبُوبِ كَذَا
والشَّعْرُ والصُّوفُ والأَرْياشُ والوَبَرُ

Futhi ngokwenani lama-athomu nezintuthwane, kanye nazo zonke izinhlamvu, nezinwele, noboya, nezimpaphe, noboya bekamela.

وما أحاطَ بهِ العِلْمُ المُحِيطُ وَما
جَرَى بهِ القَلَمُ المَأمُونُ وَالقَدَرُ

Futhi ngokwako konke ulwazi olubanzi olukuqondayo, nako konke ipeni elithembekile elikubhalile, nalesiphetho esinqumile.

وعَدَّ نَعْمَائِكَ اللاتِي مَنَنْتَ بِهَا
عَلَى الخلائِقِ مُذْ كانُوا وَمُذْ حُشِرُوا

Futhi ngokwenani lezibusiso zakho ozinikezile kuyo yonke indalo, kusukela ekubeni khona kwabo kuze kube usuku lokuvuka kwabo.

وعَدَّ مِقْدَارِهِ السَّامِي الَّذي شَرُفَتْ
بهِ النَّبِيُّونَ والأمْلاكُ وافْتَخَرُوا

Futhi ngokwesikhundla sakhe esiphakeme, okwenza Abaprofethi nezingelosi bahlonishwe futhi baziqhenye ngaso.

وعَدَّ ما كانَ في الأكْوانِ يا سَنَدِي
وما يَكُونُ إلَى أنْ تُبْعَثَ الصُّوَرُ

Futhi ngokwako konke okwake kwaba khona emhlabeni, O Msekeli wami, nako konke okuzoba khona kuze kube usuku lokuvuka kwazo zonke izimo.

في كُلِّ طَرْفَةِ عَيْنٍ يَطْرِفُونَ بِها
أهْلُ السَّموَاتِ والأَرْضِينَ أوْ يَذَرُ

Kukho konke ukuphazima kweso abahlali bamazulu nomhlaba ababuka ngaso noma bephambukisa amehlo.

مِلْءُ السَّموَاتِ والأَرْضِينَ مَعْ جَبَلٍ
والْفَرْشِ والعَرْشِ والكُرْسِي وَما حَصَرُوا

Kugcwalisa amazulu nomhlaba, kanye nezintaba, ububanzi bomhlaba, Isihlalo Sobukhosi, Isihlalo Sezinyawo, nakho konke abakuhlanganisayo.

ما أَعْدَمَ اللهُ مَوْجُوداً وَأَوْجَدَ
مَعْدُوماً صَلاَة دَوَاماً لَيْسَ تَنْحَصِرُ

Inqobo nje uma uNkulunkulu engakabhuqi okukhona futhi edalile okwakungekho, kwangathi lezi zibusiso zingaqhubeka futhi zingapheli.

تَسْتَغْرِقُ العدَّ مَعْ جَمعِ الدُّهورِ كَمَا
يُحِيطُ بالحَدِّ لا تُبْقِي ولا تَذَرُ

Lezi zibusiso zihlanganisa konke ukubala kuwo wonke amakhathi, njengoba nje zizungeza yonke imingcele, zingashiyi lutho ngaphandle.

لا غايَةً وَانتِهَاءً يَا عَظِيمُ لَها
ولا لَهُم أمَدٌ يُقْضَى وَيُنْتَظَرُ

O Mkhulu, lezi zibusiso azinawo umkhawulo noma isiphetho, futhi akukho sikhathi sazo esingagcwaliseka noma esingalindelwa.

مَعَ السَّلامِ كَمَا قَدْ مَرَّ مِنْ عَدَدٍ
رَبَا وضاعَفَها والفَضْلُ مُنْتَشِرُ

Kwangathi ukuthula kungaba phezu kwakhe, kuphindaphindwe futhi kwandiswe ngaphezu kwanoma yikuphi ukubala, ngoba umusa wakhe ongenamkhawulo usabalale njalo.

وَعَدَّ أَضْعَافِ مَا قَدْ مَرَّ مِنْ عَدَدٍ
مَعْ ضِعْفِ أَضْعافِهِ يَا مَنْ لَهُ الْقَدَرُ

Futhi kwangathi lokhu kuthula kungaphindaphindwa ngokuphindaphinda okungenakubalwa, bese kuphindwe kabili futhi, O Wena onamandla nesiphetho sonke.

كَمَا تُحِبُّ وَتَرْضَى سَيِّدِي وكَمَا
أمَرْتَنا أنْ نُصَلِّي أنْتَ مُقْتَدِرُ

Nikeza lokhu njengoba uthanda futhi ujabule, Nkosi yami, nangesimo osiyalele ngaso ukucela izibusiso, ngoba ngempela unguMninimandla onke.

وَكُلُّ ذلِكَ مَضْرُوبٌ بِحَقِّكَ في
أنْفاسِ خَلْقِكَ إنْ قَلُّوا وَإنْ كَثُرُوا

Konke lokhu makwandiswe, ngelungelo lakho, ngokwenani lokuphefumula kwendalo yakho, noma bancane noma baningi.

يَارَبِّ واغْفِرْ لِتَالِيها وسامِعِها
وَالمُرْسَلِينَ جَمِيعاً أَيْنَمَا حَضَرُوا

Nkosi, thethelela ofunda le nkondlo nalalela yona, nazo zonke izithunywa nomaphi lapho zikhona khona.

وَوَالِدينَا وأَهْلِينا وَجِيرَانِنَا
وَكُلُّنا سَيِّدِي لِلْعَفْوِ مُفْتَقِرُ

Futhi thethelela abazali bethu, imindeni yethu, nomakhelwane bethu, ngoba sonke, Nkosi yami, sidinga kakhulu intethelelo yakho.

وقَدْ أَتَتْ بِذُنُوبٍ لاَ عِدَادَ لَها
لكِنْ عَفْوَكَ لا يُبْقى ولا يَذَرُ

Nakuba size nezono ezingenakubalwa, intethelelo yakho engenamkhawulo ingashiyi lutho lungathintwanga futhi ingasindisi iphutha.

والهَمُّ عَنْ كُلِّ ما أَبْغِيهِ أَشْمَلَنِي
وقَدْ أَتَى خاضِعاً وَالقَلْبُ مُنْكَسِرٌ

Ukukhathazeka ngakho konke engikufunayo kungizungezile, futhi ngiza phambi kwakho ngokuzithoba nenhliziyo ephukile.

أَرْجُوكَ يَا رَبِّ في الدَّارَيْنِ تَرْحَمُنا
بِجَاهِ مَنْ فِي يَدَيْهِ سَبَّحَ الحَجَرُ

Ngiyakuncenga, Nkosi, ukuba usihawukele kulomhlaba nakwelizayo, ngesithunzi sakhe okwezandla zakhe itshe laphakamisa uNkulunkulu ﷺ.

يَا رَبِّ أَعْظِمْ لَنا أجْراً وَمَغْفِرَةً
لأَنَّ جُودَكَ بَحْرٌ لَيْسَ يَنْحَصِرُ

Nkosi, sinike umvuzo omkhulu nentethelelo, ngoba ukuphana kwakho kululwandle olungenamkhawulo olungenamkhawulo.

وكُنْ لَطِيفاً بِنَا في كلِّ نَازِلَةٍ
لُطْفاً جَمِيلاً بهِ الأهْوَالُ تَنْحَسِرُ

Futhi yiba mnene kithi kukho konke ukuhlupheka, ngobumnene obuhle okuhlehla ngabo zonke izinto ezimbi nezinkinga.

بالمُصْطَفَى المُجْتَبَى خَيْرِ الأنامِ ومَنْ
جَلاَلَةً نَزَلَتْ في مَدْحِهِ السُّوَرُ

Nikeza lokhu ngesithunzi sika-Al-Mustafa, Okhethiweyo, ongcono kunabo bonke abantu, okwembulwa ngenxa yobukhulu bakhe izahluko eziphelele ze-Quran ngokumdumisa kwakhe ﷺ.

ثُمَّ الصَّلاَةُ عَلَى المُخَتارِ ما طَلَعَتْ
شَمْسُ النَّهارِ وما قَدْ شَعْشَعَ الْقَمَرُ

Bese izibusiso zibe phezu koKhethiweyo inqobo nje uma ilanga liphuma nsuku zonke nenyanga ikhanya kakhulu ﷺ.

ثُمَّ الرِّضَا عَنْ أبي بَكْرٍ خَلِيفَتِهِ
مَنْ قَامَ مِنْ بَعْدِهِ لِلدِّينِ يَنْتَصِرُ

Bese uNkulunkulu ajabule ngo-Abu Bakr, umlandeli wakhe, owasuka emva kwakhe ukusekela nokweseka inkolo.

وَعَنْ أَبِي حَفْصٍ الفَارُوقِ صاحِبِهِ
مَنْ قَوْلُهُ الْفَصْلُ في أحْكامِهِ عُمَرُ

Futhi uNkulunkulu ajabule ngo-Abu Hafs Al-Farooq, umngane wakhe u-Umar, okwathi izwi lakhe lalinquma ezahlulelweni zakhe.

وَجُدْ لِعُثْمَانَ ذِي النورَيْنِ مَنْ كَمُلَتْ
لَهُ المَحَاسِنُ في الدَّارَيْنِ والظَّفَرُ

Futhi yiba nomusa ku-Uthman Dhun-Nurayn, okwaphelela kuye ukuphelela emhlabeni yomibili, futhi wanqoba.

كَذَا عَلِيٌّ مَعَ ابْنَيْهِ، وَأُمِّهِمَا
أَهْلِ العَبَاءِ، كَمَا قَدْ جَاءَنَا الخَبَرُ

Ngokunjalo, u-Ali, kanye namadodana akhe amabili nonina wawo—Abantu BeNgubo—njengoba umbiko usifikile.

كَذَا خَدِيجَةُ الكُبْرَى الَّتِي بَذَلَتْ
أَمْوَالَهَا لِرَسُولِ اللهِ يَنْتَصِرُ

Ngokunjalo, uKhadijah oMkhulu, owanikela ngengcebo yakhe ukuze isiThunywa sika-Allah sisekelwe futhi sinqobe.

وَالطَّاهِرَاتُ نِسَاءُ المُصْطَفَى، وَكَذَا
بَنَاتُهُ، وَبَنُوهُ، كُلَّمَا ذُكِرُوا

Futhi namakhosikazi amsulwa oMprofethi oKhethiweyo; ngokunjalo namadodakazi akhe namadodana akhe, noma nini lapho bekhunjulwa.

سَعدٌ سَعِيدُ بنُ عَوْفٍ طَلْحَةٌ وَأَبُو
عُبَيْدَةَ وَزُبَيْرٌ سادَةٌ غُرَرٌ

Futhi uSaad, uSaeed ibn Awf, uTalha, u-Abu Ubaidah, noZubair, bonke abaholi abahloniphekile nabavelele.

وَالآلِ وَالصَّحْبِ والاتْبَاعِ فاطِمَةٌ
ما حَنَّ لَيْلُ الدَّيَاجِي أَوْ بَدَا السَّحَرُ

Futhi phezu komndeni, abangane, nabalandeli, kuhlanganise noFatima, inqobo nje uma ubusuku obumnyama bukhumbula ukusa noma kuvela ukukhanya kwangaphambi kokusa.