Oxiratga imon

Musulmon o'limni mavjudotning so'nggi nuqtasi emas, balki amallar makonidan haqiqiy boshlanish — abadiy hayotga o'tish deb biladi. Beparvolar o‘limni maqsad deb ko‘rsa, mu’min uchun u dunyo g‘aflatidan uyg‘onishdir; barzax hayoti boshlanadi, u abadiy ne'mat yoki og‘ir azobdan oldingi davr bo‘lib, shu sabab mu’min Alloh bilan uchrashuvga doimo tavba, istig‘for va haqlarni egalariga qaytarib tayyor bo‘ladi.

Oxiratni yodga olish mu'minning hayotini tartibga soluvchi asosiy rukndir; u marhumlar va qabrlarga qaraganda bu uning taqdiri ekanligini eslaydi, biroq vahimaga tushmay, o'zini erta hisobga oladi. Chin mu'min oxiratni eslash orqali ibodatlarga sabr qilishga yordam topadi va qat'iy to'siq sifatida gunoh qilishdan tiyadi, Allohning rozi bo'lishiga umid qilib va u kun — qalblar va ko'zlar ag'dariladigan kun —dan azobdan qo'rqqan holda.

Qiyomat qo'ng'irog'i chalinib, odamlar qabrlaridan tiriltirilganda, har bir kishi o'zi vafot etgan holatda jonlanadi va hamma sahnga to'planib, Allohning adolat mahkamasi huzuriga olib boriladi. O'sha mashaqqatli kunda har bir inson o'zining ishlari aniq qayd etilgan kitobini o'qiydi; unda nufuz va boylik yordam bermaydi. Yaxshi amallar qilgan kishi najot topadi, nafsiga ergashgan va Robbiga itoat qilmagan kishi esa xijolat toptiradi; har birga imoni va amali bo'yicha mukofot bor.

Mo'minlarning jannatdagi maqomlari ularning ixlosi va jihodiga qarab farqlanadi; jannat Alloh tomonidan dunyoda haqiqat yo'lida sabr qilgan muttaqiylarga tayyorlangan uydir. Inkori qat'iy inkarchilar esa kofirlikdagi qat'iyatlari uchun jazolarini ko'rishadi; ular qiyomat kunida pushaymonlik foyda bermaganini anglab, katta yo'qotishni his qiladilar. Shuning uchun mu'min Allohning rahmati va avfini umid qiluvchi bo'lishga intiladi va Uning g'azabiga va azobiga olib keladigan barcha narsalardan tiyiladi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.