سندن گفتگو، کلڻ ۽ مزاح ﷺ
گفتگو ۾ سندن ﷺ هدايت
حضرت عائشه رضي الله عنها فرمائن ٿيون: ”رسول الله ﷺ اوهان وانگر تڪڙو تڪڙو نه ڳالهائيندا هئا، پر هو اهڙي نموني صاف ۽ جدا جدا لفظن ۾ ڳالهائيندا هئا جو وٽن ويهڻ وارو هر شخص ان کي ياد ڪري وٺندو هو.“ — رواه البخاري ومسلم. ۽ حضرت حسن بن علي رضي الله عنهما کان رسول الله ﷺ جي گفتگو بابت پڇيو ويو ته سندن مامي هند بن ابي هاله رضي الله عنه فرمايو: ”پاڻ ﷺ (امت جي) لڳاتار غمن ۾ رهندا هئا، هميشه فڪرمند رهندا هئا، کين آرام نه هوندو هو، گهڻو وقت خاموش رهندا هئا، ضرورت کان سواءِ نه ڳالهائيندا هئا، الله جي نالي سان ڳالهه شروع ۽ ختم ڪندا هئا، جامع لفظن ۾ ڳالهائيندا هئا، سندن گفتگو واضح هوندي هئي، نه گهڻي ۽ نه گهٽ، سندن گهڻي کل مرڪڻ جي صورت ۾ هوندي هئي، جڏهن مرڪندا هئا ته سندن ڏند موتين جي داڻن وانگر چمڪندا هئا.“
- سندن گفتگو صاف ۽ واضح هوندي هئي، جنهن کي هر ويهڻ وارو ياد ڪري وٺندو هو — متفق عليه، حضرت عائشه رضي الله عنها کان روايت آهي.
- پاڻ ﷺ ڳالهه کي ٽي ڀيرا ورجائيندا هئا ته جيئن چڱيءَ طرح سمجهي وڃي — رواه البخاري، حضرت انس کان روايت آهي.
- پاڻ ﷺ گهڻو وقت خاموش رهندا هئا — رواه احمد، حضرت جابر بن سمره رضي الله عنه کان روايت آهي.
- سندن گفتگو ۾ ترتيل (آهستگي) ۽ رواني هوندي هئي — رواه ابو داود.
- پاڻ ﷺ ضرورت کان سواءِ نه ڳالهائيندا هئا، ۽ نه ئي ڪنهن کاڌي جي تعريف يا مذمت ڪندا هئا.
سندن ﷺ کلڻ ۽ خوش مزاجي
حضرت عبدالله بن حارث رضي الله عنه فرمائن ٿا: ”مون رسول الله ﷺ کان وڌيڪ مرڪندڙ ڪنهن کي به نه ڏٺو.“ — رواه الترمذي، ۽ چيائين: حسن صحيح. ۽ حضرت جابر بن سمره رضي الله عنه فرمائن ٿا: ”رسول الله ﷺ صرف مرڪندا هئا، (زور سان) نه کلندا هئا.“ — رواه الترمذي. ۽ حضرت جرير بن عبدالله رضي الله عنه فرمائن ٿا: ”جڏهن کان مون اسلام قبول ڪيو آهي، نبي ﷺ مون کي ڪڏهن به (ملڻ کان) نه روڪيو، ۽ جڏهن به مون کي ڏسندا هئا ته منهنجي سامهون مرڪندا هئا.“ — رواه البخاري ومسلم.
- سندن ﷺ گهڻي کل مرڪڻ جي صورت ۾ هوندي هئي — جڏهن مرڪندا هئا ته سندن ڏند سفيدي ۽ چمڪ ۾ موتين جي داڻن وانگر لڳندا هئا.
- پاڻ ﷺ هميشه خوش مزاج، نرم اخلاق ۽ نرم طبيعت وارا هئا — هي قول حضرت علي بن ابي طالب رضي الله عنه جو آهي.
- جڏهن سندن صحابي ڳالهائيندا هئا ۽ گهڻيون ڳالهيون ڪندا هئا ته پاڻ ﷺ مرڪندا هئا — رواه احمد.
- پاڻ ﷺ جڏهن به ڪا حديث بيان ڪندا هئا ته مرڪندا هئا — رواه الطبراني، حضرت ابو درداء کان روايت آهي.
سندن ﷺ مزاح ۽ لطف
حضرت انس رضي الله عنه فرمائن ٿا: ”نبي ﷺ کين مزاح ۾ فرمايو: اي ٻن ڪنن وارا!“ — رواه احمد، ابو داود ۽ الترمذي. پاڻ ﷺ حضرت انس جي ننڍي ڀاءُ وٽ ويندا هئا ۽ فرمائيندا هئا: ”اي ابو عمير، نُغير (ننڍڙي پکيءَ) جو ڇا ٿيو؟“ — متفق عليه. هڪ ڀيري هڪ شخص چيو: ”يا رسول الله، اوهين اسان سان مزاح ڪندا آهيو!“ پاڻ ﷺ فرمايائون: ”ها، پر مان سچ کان سواءِ ٻيو ڪجهه به نه چوندو آهيان.“ — رواه الترمذي.
- پاڻ ﷺ مزاح ڪندا هئا پر سچ کان سواءِ ٻيو ڪجهه نه چوندا هئا — رواه الترمذي، حضرت ابو هريره رضي الله عنه کان روايت آهي.
- حضرت انس کي فرمايائون: ”اي ٻن ڪنن وارا“ سندن دل خوش ڪرڻ لاءِ — رواه ابو داود.
- هڪ شخص کي فرمايائون: ”مان توکي اُٺ جي ٻچي تي سوار ڪندس.“ ان چيو: ”مان ان سان ڇا ڪندس؟“ پاڻ ﷺ فرمايائون: ”ڇا هر اُٺ اُٺيءَ جو ٻچو نه هوندو آهي؟“ — رواه الترمذي.
- هڪ پوڙهي عورت کي فرمايائون: ”جنت ۾ ڪا به پوڙهي عورت داخل نه ٿيندي.“ پوءِ کليائون ۽ فرمايائون: ”(تون) جوان ٿي داخل ٿيندينءَ.“ — رواه الترمذي في الشمائل.