سندن ﷺ جي عبادت ۽ قيام
عبادت ۾ سندن ﷺ جي ڪوشش ۽ محنت
حضرت مغيره بن شعبه رضي الله عنه فرمائن ٿا: ”نبي ڪريم ﷺ ايتري قدر قيام ڪندا هئا جو سندن پير مبارڪ سڄي پوندا هئا. کانئن پڇيو ويو: اوهان ايتري تڪليف ڇو ٿا ڪريو جڏهن ته الله تعاليٰ اوهان جا اڳيان ۽ پويان سڀ گناهه معاف ڪري ڇڏيا آهن؟ پاڻ ﷺ فرمايائون: ڇا مان هڪ شڪر گذار ٻانهو نه بڻجان!“ — بخاري، مسلم ۽ ترمذي (الشمائل) ۾ روايت آهي.
- پاڻ ﷺ رات جو ايترو قيام ڪندا هئا جو سندن پير مبارڪ سڄي پوندا هئا — متفق عليه
- پاڻ ﷺ رات جي پهرئين حصي ۾ آرام فرمائيندا هئا، پوءِ اٿي عبادت ڪندا هئا، ۽ جڏهن سحري جو وقت ٿيندو هو ته وتر پڙهندا هئا — بخاري ۽ مسلم ۾ روايت آهي.
- پاڻ ﷺ اڪثر ڪري رات جو يارنهن رڪعتون نماز پڙهندا هئا — بخاري ۾ حضرت عائشه رضي الله عنها کان روايت آهي.
- جيڪڏهن پاڻ ﷺ رات جو نماز نه پڙهي سگهندا هئا ته ڏينهن جو ٻارهن رڪعتون پڙهندا هئا — مسلم ۾ روايت آهي.
سندن ﷺ جي رات جي نماز (تهجد)
حضرت ابن عباس رضي الله عنهما فرمائن ٿا: ”مان پنهنجي ماسيءَ ميمونه رضي الله عنها وٽ رات رهيس، ته رسول الله ﷺ ننڊ مان بيدار ٿيا ۽ پنهنجي چهري مبارڪ تان ننڊ جا آثار هٽائڻ لڳا، پوءِ پاڻ ﷺ سورة آل عمران جون آخري ڏهه آيتون تلاوت ڪيائون، پوءِ هڪ لٽڪيل مشڪ وٽ ويا ۽ ان مان بهترين طريقي سان وضو ڪيائون، پوءِ نماز لاءِ بيٺا.“ پوءِ پاڻ ﷺ ٻه رڪعتون، پوءِ ٻه ركعتون، پوءِ ٻه ركعتون، پوءِ ٻه ركعتون، پوءِ ٻه ركعتون، پوءِ ٻه ركعتون پڙهيائون، پوءِ وتر پڙهيائون — بخاري ۽ مسلم ۾ روايت آهي.
- پاڻ ﷺ رات جي نماز (قيام الليل) جي شروعات ٻن هلڪين رڪعتن سان ڪندا هئا — مسلم ۾ روايت آهي.
- سندن رڪوع، سجدو ۽ رڪوع کان پوءِ وارو قيام (قومه) تقريبن برابر هوندا هئا.
- پاڻ ﷺ رڪوع ۾ ”سبحان ربي العظيم“ ۽ سجدي ۾ ”سبحان ربي الأعلى“ پڙهندا هئا.
- جڏهن پاڻ ﷺ وتر نماز کان فارغ ٿيندا هئا ته پنهنجي ساڄي پاسي تي ليٽي پوندا هئا — بخاري ۽ مسلم ۾ روايت آهي.
سندن ﷺ جا روزا ۽ ٻيون عبادتون
پاڻ ﷺ (نفلي) روزا ايترا رکندا هئا جو چيو ويندو هو ته هاڻي روزو نه ڇڏيندا، ۽ وري جڏهن روزا نه رکندا هئا ته چيو ويندو هو ته هاڻي روزو نه رکندا. جڏهن به کين ڪا پريشاني يا ڏکائي پيش ايندي هئي ته نماز ڏانهن متوجه ٿيندا هئا. پاڻ ﷺ هر حال ۾ الله جو ذڪر ڪثرت سان ڪندا هئا، ۽ ڏينهن ۾ ستر ڀيرا کان وڌيڪ استغفار ڪندا هئا.
- پاڻ ﷺ سومر ۽ خميس جو روزو رکندا هئا ۽ فرمائيندا هئا: ”بيشڪ انهن ڏينهن ۾ (الله جي بارگاهه ۾) عمل پيش ڪيا ويندا آهن.“
- پاڻ ﷺ شعبان جي مهيني ۾ گهڻا روزا رکندا هئا، ڇاڪاڻ ته ان مهيني جي تعظيم ڪندا هئا جنهن ۾ عمل (الله ڏانهن) مٿي کڄيا ويندا آهن.
- پاڻ ﷺ هڪ ئي مجلس ۾ ستر ڀيرا کان وڌيڪ استغفار ڪندا هئا.
- جڏهن به کين ڪا پريشاني پيش ايندي هئي ته نماز ڏانهن متوجه ٿيندا هئا — مسند احمد ۾ روايت آهي.
- پاڻ ﷺ پنهنجي هر حال ۾ الله جو ذڪر ڪندا هئا — مسلم ۾ حضرت عائشه رضي الله عنها کان روايت آهي.