Kanamam bu rafet ﷺ

Noppalu/ndawtu kanamam ﷺ

Baraʾ bin ʿAzib رضي الله عنه wax na: «Rasûlullâh ﷺ moo neex ñu ci kanam, te moo neex ci dund ak akhlaaq; du lu mën a nekk te du lu mën a gaaw.» [Al-Bukhari] [Muslim] Ñu ko gis Abû Hurayra رضي الله عنه wax na: «Duma gis lu mu neex kenn du neex ni Rasûlullâh ﷺ, ni xeex na soli bi gisoon ci kanamam.» [Ahmad] (bi isnad sahih). Ñu ko gis Ar-Rubayy bint Muʿawwiḏ رضي الله عنها wax na: «Su la gis, sa la gis ni ngëm lay soxla.» [Al-Darimi]

• Bu neex nit ñi ci kanam — Baraʾ bin ʿAzib رضي الله عنه wax ne ci [As-Sahihayn]
• Ni ngëm yi maye ci kanamam ﷺ — Abu Hurayra رضي الله عنه wax ne ci [Musnad Ahmad]
• Ni ngëm a leer — Ar-Rubayy bint Muʿawwiḏ رضي الله عنها wax ne ci [Al-Darimi]
• Kanamam dafa nandikaan ni biir waynaange bu wér — Hind bin Abî Hâla رضي الله عنه deskrib rekk
• Nit ñi dafa xeex leen ak nuur kanamam ci jëfandikooki suuf yi ak safar yi

Xibaar yu guddi ci kanamam ﷺ

Hind bin Abî Hâla رضي الله عنه ci waxam ci seen deskrip: «Jëmmu ci gëmb, sañ-sañu hisyab yi am nañu ci seboog bi baax te baaxul ñu mën a waxaale». Ali wax na: «Ci kanamam am na taxawal». Hajeb yi ﷺ amoon nañu naqar, yàgg ak tëj ci seboog te duñu jot aak, ak benn xaritu wàll ci kaw ñu gis bu mu anger. Am na benn nopp ci tëmb — li ñu wax “aqna al-`arnayn”— mooy wéru suufu noppam; te am na nuur ci kaw munu bind ci kenn bu du gis ko tëdd.

• Jëmmu gëmb — gëmbu bu wéru bi am na seen xam-xam ak seen doomi-bopp
• Hajeb yi bu seeb — hajeb yi neexul ci cayngal, bayyineelu kaw, yàgg ak taxaw
• Benn xaritu wàll ci kaw — benn xarit/vein benn ci kaw hajeb yi muñu xam ni dina tëj bu mu anger ci saytuub
• Aqna al-ʿarnayn — wéru nëbbu suufu noppu ndox mi mu rafet
• Likkeem ndoxu saytuub — saytuub bu rafet ñu mu nekk, neexul ak bu may
• Libaasu rubbi bu am — libaam bu am fag ñu tàmbalee kanamam bu rafet

Naatu gis gi ci boppu nit ñi

Gisamam ﷺ dafa gëna jaxasoo ci benn, te kenn du gis mooy dubaal; demal benn kañji ci boppam ci gëstu ak taqarrub. Amrû bin Al-ʿAs رضي الله عنه wax na: «Rasûlullâh ﷺ mooy mënumaam ci sama bëyy, te manul dara ma mën nangu mañ nañu sama bët ci jamono ju mu am.» Qays bin Saʿd رضي الله عنه wax na: «Su ma nekk du nabiy laa wax: lii kanam du laajaar.» Yazîd al-Fârisi wax na: «Nopp naa nebbi ﷺ ci lewët, te bi ma gis, kanamam lay dox ni fanwi baat bi.»

• Ku gis naam, santu te taqarrub bu mu rafet rempli sa xol — Amrû bin Al-ʿAs رضي الله عنه wax ne
• Duma mën a tàmbalee sama bët ci moo gën a am jàmm ak bëgg ak héew
• Kanam bi du wax xuux — naan asxaabu ak rawaatu
• Ku gis ko ci bés bi, day bëggal ko; ku la woon ci biir, su xam ko, mu bëgg ko